همه‌گیرشناسی مارگزیدگی و عقرب‌گزیدگی در سیستان: یک مطالعه توصیفی

زمینه و هدف: گزش عقرب‌ها و مارها به‌ عنوان بالاترین عامل تلفات ناشی از موجودات زهری در دنیا گزارش شده است که به عواملی چون شیوه زندگی، وضعیت اجتماعی-اقتصادی، شرایط اقلیمی، گونه‌های عقرب بومی هر منطقه، پراکندگی مارهای سمی و طعمه‌های آن‌ها مرتبط است. این مطالعه جهت تعیین ویژگی‌های همه‌گیرشناسی مارگزیدگی و عقرب‌گزیدگی در سیستان صورت گرفت.مواد و روش‌ها: این مطالعه از نوع توصیفی است و پرونده‌های مربوط به بیماران با شرح حال مارگزیدگی و عقرب‌گزیدگی طی سال‌های 1395 تا 1402 مراجعه‌کننده به بیمارستان امیرالمومنین(ع) شهرستان زابل به روش سرشماری و با استفاده از چک-لیست وارد مطالعه شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با آزمون‌های مجذور کای و دقیق فیشر انجام گردید. یافته‌ها: تعداد 2089 نفر از مراجعه‌کنندگان با علائم مارگزیدگی و 317 نفر به‌ دنبال عقرب‌گزیدگی طی سال‌های 1396 تا 1402 مشاهده شد. بیشترین موارد مارگزیدگی و عقرب‌گزیدگی مربوط به مردان، ساکنین روستا و در تیرماه بود. بین نوع گزش در سال‌های 1397، 1398، 1399، 1400، 1401 و 1402 به‌ترتیب با (جنسیت، محل سکونت، مناطق مورد گزش و ماه)، (سن و مناطق مورد گزش)، (جنسیت)، (جنسیت و سن)، (محل سکونت، مناطق مورد گزش، فصل و ماه) و (جنسیت، سن و مناطق مورد گزش) رابطه آماری معنی‌دار وجود داشت (0.05>p).نتیجه‌گیری: با توجه به شیوع بالای مارگزیدگی و عقرب‌گزیدگی در روستاها و فصل گرم سال در این منطقه و به‌منظور کنترل و کاهش پیامدهای ناشی از آن ضروری است آگاهی مردم در این زمینه افزایش یابد و هم‌چنین سرم ضد عقرب‌گزیدگی در اختیار مراکز بهداشتی قرار گیرد.

epidemiological study of snakebites and scorpion stings in sistan: a descriptive study

background and objectives: scorpion and snake envenomation is reported as the leading cause of fatalities due to venomous creatures worldwide, influenced by factors such as lifestyle, socioeconomic status, climatic conditions, native scorpion species, distribution of venomous snakes, and their prey. this study aimed to investigate the epidemiological features of snakebites and scorpion stings in the sistan region.materials and methods: this descriptive study reviewed patient records of snakebite and scorpion sting cases presenting to amir al-momenin hospital in zabol from 2016 to 2023. data collection was census-based, using a structured checklist, and data analysis was performed using chi-square and fisher’s exact tests.results: a total of 2,089 cases of snakebite and 317 cases of scorpion sting were recorded among patients during 2017-2023. the most cases of snakebite and scorpion sting were related to men, rural residents, and in july. there was a statistically significant relationship between the type of bite in 2018, 2018, 2019, 2020, 2021, and 2023 with (gender, place of residence, bitten areas, and month), (age and bitten areas), (gender), (gender and age), (place of residence, bitten areas, season, and month), and (gender, age, and bitten areas), respectively (p<0.05).conclusion: given the high prevalence of snakebites and scorpion stings in rural areas during warm seasons, public awareness need to be enhanced. additionally, providing healthcare centers with anti-venom serums is critical to reducing the frequency and consequences of these incidents.keywords: epidemiology, scorpion stings, snakebites, zabolfunding: the study was funded by zabol university of medical sciences, zabol, iranconflict of interest: none declared.ethical considerations: the ethics committee of zabol university of medical sciences approved the study (ir.zbmu.rec.1402.107).authors’ contributions:- conceptualization: somayeh bagheri, hossein barahoei, saeed mohammadi- methodology: somayeh bagheri- data collection: somayeh bagheri- formal analysis: somayeh bagheri, saeed mohammadi- supervision: somayeh bagheri- project administration: somayeh bagheri- writing – original draft: somayeh bagheri, saeed mohammadi- writing – review & editing: somayeh bagheri, hossein barahoei, saeed mohammadi