ارزیابی رادیولوژیک ویژگی‌های آناتومیک سینوس اسفنوئید با استفاده از سی‌تی‌اسکن (computed tomography scan)

زمینه و هدف: سینوس اسفنوئید یکی از چهار سینوس پارانازال واقع شده در استخوان اسفنوئید بوده و نقش مهمی در جراحی‌های مربوط به غده هیپوفیز دارد. این سینوس با ساختارهای حیاتی مانند شریان کاروتید داخلی و عصب اپتیک مجاورت دارد. این مطالعه به منظور ارزیابی رادیولوژیک ویژگی‌های آناتومیک سینوس اسفنوئید با استفاده از سی‌تی‌اسکن (computed tomography scan) بیماران مراجعه کننده به مراکز تصویربرداری منتخب گرگان انجام شد.روش بررسی: این مطالعه توصیفی تحلیلی روی 180 بیمار (100 زن و 80 مرد) با میانگین سنی 35.69±13.07 سال مراجعه کننده برای انجام سی‌تی‌اسکن سینوس‌های پارانازال یا سی‌تی‌اسکن سر و گردن با تجویز پزشک متخصص، به مرکز آموزشی درمانی پنجم آذر و مرکز تصویربرداری ایزدی گرگان در تیر و مرداد سال 1399 انجام شد. حجم و ویژگی‌های آناتومیک سینوس اسفنوئید شامل نوع هوادار شدن، وجود سپتا، برآمدگی و چسبندگی کانال کاروتید با استفاده از سی‌تی‌اسکن بررسی شدند.یافته‌ها: توزیع فراوانی نوع سینوس‌ها بر اساس محل هوادار شدن در 151 نفر (83.8%) پست سلار، 25 نفر (13.8%) سلار و 4 نفر (2.2%) پره سلار تعیین شد. میانگین حجم سینوس چپ و حجم کلی در مردان به‌طور معنی‌داری بیشتر از زنان بود (p<0.05). 20 نفر (11.1%) دارای چسبندگی کانال کاروتید به سینوس اسفنوئید بودند. تفاوت آماری معنی‌داری در توزیع چسبندگی کانال کاروتید، وجود سپتوم اضافه، و برآمدگی کانال کاروتید بر حسب جنسیت مشاهده نشد. هوادار شدن زائده کلینوئید قدامی، زائده پتریگوئید، بال بزرگ و بال کوچک اسفنوئید نیز تفاوت معنی‌داری بر حسب جنس نشان ندادند. ارتباط آماری معنی‌داری بین برآمدگی به کاروتید چپ و هوادار شدن بال کوچک و بزرگ اسفنوئید، پتریگوئید و کلینوئید قدامی مشاهده شد (p<0.05). در سمت راست این ارتباط با هوادار شدن بال کوچک اسفنوئید نبود. در مورد چسبندگی کانال کاروتید، تنها ارتباط آماری معنی‌دار با هوادار شدن زائده پتریگوئید در سمت چپ مشاهده شد (p<0.05).نتیجه‌گیری: شایع‌ترین فرم سینوس اسفنویید از نوع پست سلار و میانگین حجم سینوس کلی و چپ در مردان بیشتر از زنان بود. جنسیت برای تغییرات وسیع و تنوع بسیار زیاد ویژگی‌های آناتومیک سینوس اسفنویید عامل پیش‌بینی کننده خوبی تعیین نشد.

radiological evaluation of sphenoid sinus anatomical characteristics using computed tomography scan

background and objective: the sphenoid sinus is one of the four paranasal sinuses located within the sphenoid bone and plays a crucial role in pituitary gland surgeries. this sinus is in close proximity to vital structures, including the internal carotid artery and the optic nerve. this study was conducted to radiologically evaluate sphenoid sinus anatomical characteristics using computed tomography (ct) scans of patients referring to selected imaging centers in gorgan, iran.methods: this descriptive-analytical study was conducted on 180 patients (100 females and 80 males; mean age = 35.69±13.07 years) referring for paranasal sinus ct scans or head and neck ct scans, prescribed by a specialist physician, to the fifth azar educational-therapeutic center and izadi imaging center in gorgan, iran, during july and august 2020. the sphenoid sinus volume and anatomical characteristics, including the type of pneumatization, presence of septa, and carotid canal protrusion and adhesion, were examined via ct imaging.results: regarding the frequency distribution of sinus types based on the site of pneumatization, 151 cases (83.8%) were postsellar, 25 (13.8%) were sellar, and 4 (2.2%) were presellar. the mean volume of the left sinus and the total sinus volume were significantly higher in men than in women (p<0.05). carotid canal adhesion to the sphenoid sinus was observed in 20 patients (11.1%). no significant statistical difference was found between genders regarding the distribution of carotid canal adhesion, presence of accessory septa, or carotid canal protrusion. similarly, the pneumatization of the anterior clinoid process, pterygoid process, and the greater and lesser wings of the sphenoid showed no gender-based significant differences. a significant statistical correlation was observed between left carotid protrusion and the pneumatization of the greater and lesser wings of the sphenoid, as well as pterygoid and anterior clinoid processes (p<0.05). on the right side, this correlation was not present with the pneumatization of the lesser wing. regarding carotid canal adhesion, a significant correlation was only found with the pneumatization of the left pterygoid process (p<0.05).conclusion: the most common form of the sphenoid sinus was the postsellar type, and the mean total and left sinus volumes were greater in men. gender was not found to be a reliable predictor for the extensive variations and high diversity of the sphenoid sinus anatomical characteristics.