مقایسه اثر آموزش مبتنی بر الگوی توانمندسازی بیمار محور و خانواده محور بر خودکارآمدی درک شده و قند خون ناشتا بیماران مبتلا به دیابت نوع دو

زمینه و هدف: توانمندسازی خانواده محور، مددجو و خانواده‌اش را در تصمیم‌گیری برای ارتقاء سطح سلامت درگیر می‌کند تا با تصمیم‌گیری صحیح بر وضعیت سلامتی خود کنترل داشته باشند. خودکارآمدی مهم‌ترین مولفه توانمندسازی محسوب شده و در روند درمان بیماری‌های مزمن و بالا بردن خودکارآمدی اهمیت زیادی دارد. این مطالعه به منظور مقایسه اثر آموزش مبتنی بر الگوی توانمندسازی بیمار محور و الگوی توانمندسازی خانواده محور بر خودکارآمدی درک شده و قند خون ناشتا بیماران مبتلا به دیابت نوع دو انجام شد.روش بررسی: این مطالعه شبه‌تجربی روی 120 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت روستایی شهرستان گرگان طی سال 1402 انجام شد. بیماران در سه گروه 40 نفری شامل کنترل، توانمندسازی خانواده محور و توانمندسازی بیمار محور با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای وارد مطالعه شدند. آموزش‌ها در گروه‌های بیمار محور و خانواده محور بر اساس چهار مرحله الگو و در گروه‌های 8-6 نفره انجام شد. مراحل الگو شامل درک تهدید، مشکل‌گشایی، مشارکت آموزشی و ارزشیابی بودند. بیماران در گروه کنترل فقط آموزش‌های روتین مرکز سلامت را دریافت کردند. به منظور گردآوری داده‌ها از پرسشنامه استاندارد خودکارآمدی درک شده بیماران دیابتی میانسال و چک لیست ثبت مشخصات بالینی استفاده گردید.یافته‌ها: میزان قند خون ناشتا در هر سه گروه بعد از مداخله کاهش یافت؛ اما این اختلاف از نظر آماری بین گروه‌ها در پیش‌آزمون و در پس‌آزمون معنی‌دار نبود. در پس‌آزمون خودکارآمدی درک شده بین گروه بیمارمحور با گروه خانواده محور و نیز گروه بیمارمحور با گروه کنترل، افزایش آماری معنی‌داری مشاهده شد (p<0.05).نتیجه‌گیری: آموزش مبتنی بر الگوی توانمندسازی بیمار محور و الگوی توانمندسازی خانواده محور بر خودکارآمدی درک شده بیماران موثر ارزیابی شد؛ اما روی میزان قند خون ناشتا بیماران مبتلا به دیابت نوع دو اثری نداشت.

comparing the effects of patient-centered and family-centered empowerment model-based training on perceived self-efficacy and fasting blood glucose in patients with type 2 diabetes

background and objective: family-centered empowerment involves engaging clients and their families in decision-making processes to improve health outcomes, thereby enabling them to exert control over their health status through informed choices. self-efficacy is considered the most crucial component of empowerment and holds significant importance in the management of chronic diseases and the enhancement of self-efficacy. this study was conducted to compare the effects of patient-centered and family-centered empowerment model-based training on perceived self-efficacy and fasting blood glucose levels in patients with type 2 diabetes mellitus.methods: this quasi-experimental study was conducted on 120 patients with type 2 diabetes who attended rural comprehensive health centers in gorgan, iran, during 2023. patients were enrolled in the study using a multi-stage cluster sampling method and were divided into three groups of 40: a control group, a family-centered empowerment group, and a patient-centered empowerment group. the interventions in the patient-centered and family-centered groups were delivered in 6-8 people groups based on a four-stage model. these stages included threat perception, problem-solving, educational participation, and evaluation. patients in the control group received only the routine health center training. data collection instruments included the standard perceived self-efficacy questionnaire in middle-aged diabetic patients and a checklist for recording clinical characteristics.results: the fasting blood glucose levels decreased in all three groups after the intervention; however, this difference was not statistically significant among the groups in either the pre-test or the post-test. in the post-test, a statistically significant increase in perceived self-efficacy was observed between the patient-centered group and the family-centered group, as well as between the patient-centered group and the control group (p<0.05).conclusion: the patient-centered and family-centered empowerment model-based training on patients’ perceived self-efficacy was evaluated as effective; however, it had no effect on the fasting blood glucose levels of patients with type 2 diabetes.