ارزیابی مقاومت و شناسایی لاین‌های گرده افشان جدید چغندرقند مقاوم به پوسیدگی ریزوکتونیایی ریشه و طوقه

پوسیدگی ریزوکتونیایی چغندرقند که توسط قارچ rhizoctonia solani ایجاد می‌شود، یکی از مهم‌ترین بیماری‌های مزارع چغندرکاری کشور محسوب می‌شود. کاهش هزینه‌های تولید به‌ویژه کاهش مصرف قارچ‌کش‌ها و افزایش کنترل بیماری با استفاده از ارقام مقاوم می‌گردد؛ بنابراین تهیه مداوم هیبریدهای جدید مقاوم ضروری بوده و نقش پایه پدری در تهیه رقم هیبرید چغندرقند بسیار مهم است. بر این اساس به‌منظور ارزیابی لاین‌های گرده‌افشان مقاوم به ریزوکتونیا، در سال 1401 تعداد 27 لاین گرده‌افشان به‌همراه دو شاهد مقاوم (fc 709-2 و نوودورو) و یک شاهد حساس (توده 191) از نظر مقاومت به پوسیدگی ریزوکتونیایی در میکروپلات‌های همدان (به ابعاد 1×2 متر) در شرایط آلودگی مصنوعی با جدایه rh133 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار ارزیابی شدند. روش‌های ارزیابی لاین‌ها شامل استفاده از شاخص siig ، تجزیه کلاستر و تجزیه بای‌پلات بود. بر اساس شاخص siig، لاین‌های شماره 2، 21، 1، 20، 5 و 10 نزدیک‌ترین گرده‌افشان‌ها به لاین گرده‌افشان ایده‌آل بودند. تجزیه کلاستر لاین‌های گرده‌افشان، لاین‌های چغندرقند را به شش گروه دسته‌بندی کرد. بر این اساس در گروه اول، سه لاین گرده‌افشان 1، 2 و 21 با شاهد‌ مقاوم نوودورو و در گروه چهارم نیز چهار لاین 5، 9، 10 و 20 با شاهد مقاوم fc 709-2 در یک گروه قرار گرفتند و به عنوان لاین های مقاوم شناسایی شدند. همچنین تجزیه بای‌پلات بر اساس دو مولفه اول نشان داد گرده‌افشان‌های شماره 1، 2، 20، 21، 10 و 5 در موقعیت مناسبی از بای پلات از نظر شاخص‌های مقاومت قرار گرفتند. به طور کلی با توجه به نتایج، شش لاین 1 (s1–140279)، 2 (s1–140282)، 5 (s1–140287)، 10 (s1–140296)، 20 (s1–140316) و 21 (s1–140321) به عنوان لاین های گرده افشان مقاوم شناسایی و برای برنامه‌های آتی به‌نژادی توصیه می‌شوند.

resistance evaluation and identification of new sugar beet pollinator lines resistant to rhizoctonia root and crown rot

rhizoctonia root and crown rot is one of the most important diseases in sugar beet fields of iran. production cost reduction, especially pesticides reduction cause to increase the efficiency of disease control by using resistant varieties. therefore, it is necessary to continuously develop new resistant hybrids and the role of pollinator in obtaining sugar beet hybrid cultivar is so important. in order to evaluate the resistant pollinator lines, 27 pollinator lines along with two resistant checks (fc 709-2 and novodoro) and one susceptible check (191) were evaluated for rhizoctonia resistance under artificial inoculation with rh133 isolate based on randomized complete block design with three replications in microplot conditions of hamedan in 2022. the evaluation methods were using of siig index, cluster and biplot analysis. the pollinator lines no.2, no.21, no.1, no.20, no.5 and no.10 provided the greatest value of siig index and displayed the minimal deviation from the ideal pollinator line. cluster analysis divided sugar beet lines into six groups. our results showed that three lines of no.1, no.2 and no.21 that were placed within a similar group with novodoro resistant control in the first cluster and also four lines of no.5, no.9, no.10 and no.20 that were situated within a similar group with fc 709-2 resistant control in the fourth cluster, were recognized as resistant lines. biplot results illustrated that the lines no.1, no.2, no.20, no.21, no.10 and no.5 were located in suitable position from biplot based on resistance indices. in general, the pollinator lines no.1 (s1 – 140279), no.2 (s1 – 140282), no.5 (s1 – 140287), no.10 (s1 – 140296), no.20 (s1 – 140316) and no.21 (s1 – 140321), which were recognized as resistant lines can be suggested for future breeding programs.