تحلیل دستاوردهای اجرای طرح‌های شاخص زیربنایی و اقتصادی در ناحیه‌ روستایی سیستان با روش «نظریه مبنایی»

مشکلات ناشی از شرایط خشکسالی و کم آبی در روستاهای سیستان، باعث بروز بحران شدید آبی و تاثیرات منفی در اقتصاد غالب (کشاوزی)، اشتغال، وزش باد همراه با طوفان و گرد و غبار (به طور متوسط 80.7 روز در سال)، تخلیه‌ بیش از 180 روستا و مهاجرت ساکنین به مناطق دیگر شده است. طرح‌ها و برنامه‌های مختلفی برای تعدیل و کاهش اثرات نامطلوب این پدیده بر زندگی مردم و اقتصاد منطقه انجام شده است اما امروز آن چه از شرایط سیستان مشاهده می‌شود، نشان از ناپایداری در اقتصاد و معیشت مردم دارد؛ از همین رو این پژوهش با روش کیفی (نظریه مبنایی) و به صورت کاربردی، به بررسی روند تاثیرگذاری طرح‌ها در زمینه‌ بهبود زیرساخت‌ها و توسعه‌ اقتصادی روستاها و عواملی که در موفقیت یا عدم موفقیت این طرح‌ها نقش داشته‌اند، پرداخته است. طبق نتایج تحقیق، مدل مفهومی تحقیق از ارتباط بین مقوله ها، راهبردهای پیشنهادی و پیامدهای حاصل از آن با 5 معیار و 35 زیرمعیار به دست آمد. شرایط علّی با 8 مفهوم در این مدل، تصویر روشنی از ناحیه‌ سیستان ارائه می دهد که با چالش‌های جدی اقتصادی و اجتماعی روبرو است. این مشکلات به صورت زنجیره‌ای به هم متصل هستند. شرایط مداخله‌گر با 7 مفهوم تاکید می‌کند چالش‌ها، به دلیل عوامل داخلی و خارجی، پیچیدگی خاصی دارند. شرایط زمینه‌ای با 4 مفهوم در مدل به دست آمده نشان از چالش‌های ساختاری و سیستماتیک دارد که به طور متقابل بر یکدیگر تاثیر می‌گذارند. راهبردهای پیشنهادی با 9 مفهوم برای توسعه‌ روستاهای سیستان، مجموعه‌ای جامع و متنوع از اقدامات است که می‌توانند به بهبود شرایط زندگی مردم این منطقه کمک کنند. به عنوان مثال؛ ایجاد و توسعه‌ صنعت، پتانسیل‌های انرژی تجدیدپذیر، سیاست‌های کشاورزی نوین و توسعه‌ اقتصاد گردشگری می‌تواند در تجارت مرزی با افغانستان ضروری و الزام‌آور باشد. پیاده‌سازی راهبردهای توسعه‌ پایدار مطرح شده، می‌تواند پیامدها و تحولات شگرفی را در منطقه‌ سیستان ایجاد کند و به بهبود کیفیت زندگی مردم و توسعه‌ پایدار آن کمک نماید. این پیامد‌ها با 7 مفهوم با توجه به چالش‌های موجود، نیاز به یک برنامه جامع و بلندمدت دارد که با مشارکت همه‌ ذی نفعان و با استفاده از منابع داخلی و خارجی اجرا شود. موفقیت این برنامه به عوامل مختلفی از جمله؛ حمایت دولت، مشارکت بخش خصوصی، توانمندسازی جامعه‌ محلّی و وجود زیرساخت‌های مناسب بستگی دارد.

analysis of the achievements of infrastructure and economic development index projects in rural areas of sistan using a grounded theory approach

drought and water scarcity in sistan villages have caused a severe water crisis, negatively impacting the dominant economy (agriculture), employment, and exacerbating the effects of dust storms (averaging 80.7 days annually). this has led to the abandonment of over 180 villages and the migration of residents to other areas. various projects and programs have been implemented to mitigate these negative impacts on people’s lives and the regional economy, yet sistan’s current state reveals instability in the economy and people’s livelihoods.  therefore, this qualitative research, using a grounded theory approach, practically investigates the impact of development projects on infrastructure improvement and rural economic development, as well as the factors contributing to their success or failure.  the research resulted in a conceptual model illustrating the relationships between categories, proposed strategies, and their consequences, encompassing 5 criteria and 35 sub-criteria. the causal conditions, represented by 8 concepts, paint a clear picture of sistan facing serious economic and social challenges interconnected in a chain reaction.  intervening conditions, with 7 concepts, highlight the complexity of these challenges due to both internal and external factors.  contextual conditions, represented by 4 concepts, reveal systematic and structural challenges that mutually influence each other.  the proposed strategies, encompassing 9 concepts for the development of sistan villages, comprise a comprehensive and diverse set of actions that can improve the lives of the people in this region. for example, establishing and developing industry, harnessing renewable energy potential, implementing modern agricultural policies, and developing tourism could be crucial for cross-border trade with afghanistan.  implementing the proposed sustainable development strategies could bring significant changes to the sistan region, improving the quality of life and fostering sustainable development. these consequences, represented by 7 concepts, given the existing challenges, necessitate a comprehensive long-term plan involving all stakeholders and utilizing both domestic and international resources. the success of this plan depends on various factors, including government support, private sector participation, local community empowerment, and adequate infrastructure.