قواعد آمره برتر در چهارچوب حقوق بین‌الملل خصوصی

قواعد آمره برتر مفهوم پرکاربرد و جدیدی در ادبیات حقوقی است که معنای دقیق آن، مصادیق، تفاوتش با مفاهیم و نهادهای مشابه حقوقی و حوزه قلمرو این قواعد از منظر حقوق بین‌الملل خصوصی تبیین نشده است؛ لذا اجتناب از تشتت در کاربست این مفهوم بنیادین و یکسان‌سازی ادبیات پژوهشی این حوزه ضرورت اصلی انجام این پژوهش از بُعد نظری است. از باب ضرورت کاربردی، در مواجهه ایران با حجم وسیعی از تحریم‌های وضع‌‌شده توسط کشورهای ثالث و توصیف شدن این تحریم‌ها به‌عنوان مصداقی از قواعد آمره برتر، آشنایی با مفهوم قواعد آمره برتر و حدود قابلیت اعمال آن می‌‌تواند به حفظ منافع ملی در اختلافات تجاری بین‌المللی که با موضوع تحریم مرتبط هستند، کمک کند. در این پژوهش، با استفاده از روش تحقیق توصیفی تحلیلی، منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی مرتبط با موضوع مورد مطالعه قرار گرفت. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که قواعد آمره برتر قواعدی ماهوی هستند که ادعا دارند بر همه حالت‌های تحت قلمروشان، قطع‌نظر از قانون حاکم و محتوای آن حاکم هستند و وجوه افتراق قابل توجهی با مفاهیم مشابه مانند «قواعد تعارض قوانین»، «قواعد آمره» و «نظم عمومی بین‌المللی» دارند. دامنه شمول قواعد آمره برتر، اغلب به‌صراحت در خود قاعده و بر اساس معیارهای مکانی، زمانی یا شخصی مشخص می‌شود اما در صورت عدم تعیین، مرجع رسیدگی‌کننده به اختلاف باید در این خصوص تصمیم بگیرد. حتی در مواردی هم که حوزه شمول قاعده آمر‌‌ برتر به‌صراحت تعیین شده است، مرجع رسیدگی‌کننده باید حوزه شمول را تعیین کند، البته صرفاً تا حدودی که برای نیل به هدف وضع قاعده آمره برتر، ضروری و لازم می‌‌بیند.

overriding mandatory rules in context of private international law

overriding mandatory rule is a new and widely used notion in the legal literature of iran, however, neither its precise meaning has been explained and distinguished from similar legal notions, nor its scope of application has been defined. therefore, avoiding mistakes in the use of this fundamental notion and unifying the research literature in this field are the main necessities justifying this research from the theoretical perspective. from the practical perspective, having regard to the fact that iran has been dealing with the sanctions, understanding this notion and its scope of application could help to protect national interests in international commercial disputes related to the sanctions; with this explanation that the sanctions enacted by third countries are defined as an overriding mandatory rule. in this research, employing the descriptive-analytical research methodology, a meticulous examination of both library and internet resources relevant to the subject matter was undertaken. the research findings affirmatively demonstrate that “overriding mandatory rules” are substantial rules claiming to be governed in all situations defined under their scope of application, regardless of the governing law and its content; and have significant differences and distinctions with similar notions such as “the rule of conflict of laws”, “mandatory rules”, and “international public policy”. the scope of application of overriding mandatory rules is explicitly defined in the rule itself based on the location, time, and subjective criteria; if it is not, the dispute resolution authority should decide. even in the cases where the scope of application of overriding mandatory rules has been defined explicitly, the dispute resolution authority shall determine the scope of application to the extent which is necessary to achieve its goals.