تاثیر محیط هند در شکل‌گیری اندیشۀ مدارا در شعر صائب تبریزی

اندیشه‌های مداراگرای هندی به اشکال مختلف در شعر شاعران دورۀ صفوی بازنمود یافته است؛ چرا که سرزمین هند مهد فرهنگ و تمدن است و ابداع دین الهی توسط اکبرشاه، نشان از آمادگی جامعۀ هند برای تکثر دینی دارد. از سوی دیگر حضور پررنگ پرچمداران عرفان و تصوف اسلامی-ایرانی که در اعصار مختلف، هندوستان را مامنی برای نشر اندیشه‌های خود یافته بودند، فرهنگ فارسی را برای دریافت فراگیر این اندیشه‌‌ها فراهم کرده بودند؛ از این رو حضور شاعران تصویرپرداز همچون صائب تبریزی در این فضا، راه را برای نشر گستردۀ اندیشه‌های هندی در شعر دورۀ صفوی باز کرده است. نگارندگان در این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی، بررسی وجوه مختلف اندیشه‌های صائب و شیوه‌های تصویرپردازی او را دنبال می نمایند و سعی دارند تاثیر آموزه های هندی در تدوین اندیشه های مداراگرا و مداراطلبی صائب تبریزی را نشان دهند. صلح و مدارا به شکل‌های گوناگون و در قالب تصاویر متفاوت در شعر صائب از متون ترجمه شده از سانسکریت گرفته شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که صائب تبریزی صلح کل، یکسان‌نگری، مدارا در برابر تهمت، گشاده‌رویی، بی‌توقع بخشیدن، بردباری، خطاپوشی و خیرخواهی را از جلوه‌های مدارا معرفی نموده و آن‌ها را ابزاری برای دست‌یابی به آسایش بشری می‌داند.

the influence of the indian environment on the formation of the concept of ‘tolerance’ in the poetry of saeb tabrizi

indian concept of ‘tolerance’ has been represented in various forms in the poetry of the safavid period. the land of india is the cradle of culture and civilization, and the invention of a divine religion by akbar shah shows the readiness of the indian society for religious pluralism. on the other hand, the strong presence of the standard-bearers of islamic-iranian mysticism and sufism, who, in different ages, found india safe for the dissemination of their ideas, prepared the persian culture for the complete reception of these ideas. therefore, pictorial poets like saeb tabrizi in this space opened the way for the spreading of indian ideas in the poetry of the safavid period. with a descriptive-analytical method, the present study aims to investigate the various aspects of saeb’s thoughts and his imagery methods and show the influence of indian teachings in compiling the tolerating thoughts of saeb tabrizi. the results of the research indicate that saeb tabrizi introduced total peace, uniformity, tolerance against slander, openness, unexpected forgiveness, error concealment, and benevolence as the manifestations of tolerance; he considers these tokens as a means of achieving human comfort.