تحلیل معناشناختیِ چند بیت از خاقانی شروانی با رویکردی انتقادی به شروح پیشین

یکی از دشوارترین دیوان‌های تاریخ شعر پارسی، دیوان خاقانی‌ شروانی است. با وجود تحقیقات گسترده سالیان اخیر درباره شعر و اندیشه این شاعر بزرگ و گره‌گشایی‌های فراوان از اشعار دشوار و دیرفهم وی، همچنان زوایای مغفول و نامکشوف بسیاری در این دیوان، باقی است که کشف و حل آن‌ها نیازمند تداوم و استمرار تحقیقات زبانی و ادبی و بررسی‌های دقیق درون‌متنی و بینامتنی است. پژوهش پیشِ رو نیز با همین هدف و با رویکردی تحلیلی و معناشناختی، به سراغ چند بیت دشوار خاقانی رفته‌‌است تا ضمن بررسی و نقد شروح و پژوهش‌های پیشین، با بازنگری در ضبط و خوانش برخی مفردات و ترکیبات و پیوند آنها با سایر اجزای سخن، و نیز با توجه به رابطه‌های گوناگون درون‌متنی، فهم و درک تازه‌ای از مفهوم عبارات و ابیات خاقانی به دست دهد. بر این اساس، در این نوشتار، اصطلاحات و ترکیباتی نظیر روح‌القدس و روح‌الامین، مزدورِ دارخانه نحل، زیر و دستان، شاهقام، خزر و قُندز، بانگ دزدان، رَسته، زَند، با نظر به برخی ظرائف معنایی، زبانی و ادبی، و روابط بینامتنی ادبیات فارسی، مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته‌‌ و پس از تحلیل معنا و کشف شیوه کاربرد هریک در سخن خاقانی، مفهومی روشن و دقیق از ابیات، ارائه شد‌ه‌است.

semantic analysis of some verses in khāqāni sharvāni’s anthology with a critical approach to previous interpretations

one of the most difficult anthologies in the history of the persian poetry belongs to khāqāni sharvāni. in spite of extensive research in recent years about the poetry and thoughts of this great poet and the unraveling of many of his difficult and far-fetched poems, there are still a lot of neglected and undiscovered aspects in his anthology. shedding light on these aspects requires more linguistic and literary research and detailed intratextual and intertextual investigations. with this aim and through an analytical and semantic approach, the present research delves into some difficult verses of khāqāni and critically examines the previous research by reviewing the recordings of some words and combinations and their connection with other parts of speech. also, the examination of various intratextual linguistic relations provides a new understanding of the concepts in khãqãni’s phrases and verses. thus, considering some semantic, linguistic and literary nuances and the intertextual relationships in the persian literature, this research seeks to analyze the meanings, discover how each semantic concept functionsin khãqãni’s speech, and present a clear and precise interpretation of the verses.one of the most difficult anthologies in the history of the persian poetry belongs to khāqāni sharvāni. in spite of extensive research in recent years about the poetry and thoughts of this great poet and the unraveling of many of his difficult and far-fetched poems, there are still a lot of neglected and undiscovered aspects in his anthology. shedding light on these aspects requires more linguistic and literary research and detailed intratextual and intertextual investigations. with this aim and through an analytical and semantic approach, the present research delves into some difficult verses of khāqāni and critically examines the previous research by reviewing the recordings of some words and combinations and their connection with other parts of speech. also, the examination of various intratextual linguistic relations provides a new understanding of the concepts in khãqãni’s phrases and verses. thus, considering some semantic, linguistic and literary nuances and the intertextual relationships in the persian literature, this research seeks to analyze the meanings, discover how each semantic concept functionsin khãqãni’s speech, and present a clear and precise interpretation of the verses.