منازل و مقامات سیر و سلوک در مشرب عرفانی روزبهان بقلی

یکی از اساسی ترین مباحث در طی طریق معنوی و سلوک عرفانی، مراحلی است که سالک در این سفر انفسی باید آن ها را پشت سر بگذارد. بررسی متون عرفانی از ابتدا تا سده هفتم نشان‌می دهد که درباره تعداد مراحل سلوک میان عارفان اختلاف نظر وجود داشته، به گونه ای که تعداد این مراحل از حداقل سه مرحله تا ده هزار مرحله گزارش شده است. شیخ روزبهان بقلی (متوفی 606 ق) نیز از جمله عارفانی است که در باب مراحل سلوک و مراتب آن نظرگاهی منحصر به فرد و متمایز دارد. نویسندگان مقاله حاضر، نخست آراء پراکنده روزبهان در باب منازل و مقامات سلوک را از کتاب های عبهرالعاشقین، رساله القدس، غلطات‌السالکین، شرح شطحیات و کشف‌الاسرار و مکاشفات‌الانوار جمع آوری کرده و سپس با تحلیل آن ها، منظومه فکری شیخ و مراتب سلوکِ روزبهانی را ترسیم‌کرده اند. جستجو در آثار روزبهان نشان‌می دهد که سلوک مورد قبول وی، دارای سه منزلگاه اصلی یعنی «عشق انسانی، فنا در عشق الهی و هستی» است و هر کدام از این منازل نیز شامل چندین مقام است. منزل نخست و دوم متشکل از دوازده مقام و منزلگاه آخر نیز دارای دو مقام است. نیز به نظر می رسد سه مفهومِ «زیبایی، عشق و تجلّی» در تمام مراتب سلوک روزبهانی دیده می شوند و با منظومه فکری شیخ پیوندی ناگسستنی دارند.

stages and positions of conduct in the mystical worldview of sheikh rozbahan

one of the main issues in sufism is the stages that the truth seeker must go through in his inner journey. the examination of mystical texts from the beginning to the seventh century shows that there was a difference of opinions among mystics about the number of steps on the path of the spiritual journey. these steps are reported to be from at least three to ten thousand in number. sheikh rozbahan baghli is a mystic who has a unique point of view about the stages of conduct and its levels. in this article, the researcher firstly collected rozbahan’s scattered opinions about the stages of conduct. the data were extracted from the books abhar al-asheqin, risalah al-quds, ghalat al-salekin, sharhe shathiyat, and kashf al-asrar va mokashefat al-anwar. after the data analysis, the stages of rozbahan’s conduct were identified. a search in rozbahan’s works shows that his accepted conduct has three main destinations, namely human love, annihilation in divine love and existence. the first and second stages consist of twelve positions, and the final destination involves two positions. it seems that the three concepts of beauty, love and manifestation exist in all the levels of rozbahani’s conduct and have an inseparable connection with his intellectual system.