چارچوب حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط ایران

هدف: تصمیم‌گیری از جمله مهم‌ترین وظایف مدیران در هر شرکتی است. این موضوع در شرکت‌های کوچک و متوسط با توجه به محدودیت‌هایی که با آن‌ها مواجهند، نمود بیشتری دارد. از جمله ابزارهایی که می‌تواند به مدیران در امر تصمیم‌گیری یاری رساند، حسابداری مدیریت است؛ از این رو هدف اصلی پژوهش حاضر، ارائۀ چارچوب حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط ایرانی است.روش: پژوهش حاضر از نظر فلسفه تفسیری، از نظر رویکرد استقرایی، از نظر افق زمانی مقطعی، از نظر رویکرد اجرا کیفی و از منظر استراتژی مبتنی بر تحلیل مضمون است. همچنین در پژوهش حاضر به‌منظور گردآوری داده‌ها، از مصاحبه نیمه‌ساختار یافته استفاده شده است. به‌علاوه، پژوهش حاضر از نظر نتیجه، در حوزۀ پژوهش‌های توسعه‌ای و از منظر هدف، در زمره پژوهش‌های اکتشافی جای دارد. در راستای اجرای پژوهش، در مجموع با 20 نفر از خبرگان و مدیران شرکت‌های کوچک و متوسط مصاحبه انجام شد و فرایند تحلیل آن‌ها نیز با استفاده از رویکرد تحلیل مضمون به اجرا در آمد.یافته‌ها: چارچوب حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط به‌دست آمده در این پژوهش، از چهار بُعد جایگاه حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط، نقش حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط، موانع به‌کارگیری حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط و محرک‌های پیاده‌سازی حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط تشکیل شده است. هر یک از این ابعاد خود مشتمل بر متغیرهایی هستند که خاص حسابداری مدیریت در میان شرکت‌های کوچک و متوسط ایرانی است.نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش، از منظر بسیاری از مدیران شرکت‌های کوچک و متوسط، حسابداری مدیریت می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های سازمان، به آن‌ها یاری رساند و به تصمیم‌های بهینه منجر شود؛ با این حال همچنان حسابداری مدیریت در میان شرکت‌های کوچک و متوسط ایران، جایگاه ویژه‌ای ندارد و مدیران این شرکت‌ها به‌طور عمده برمبنای شهود خود تصمیم‌گیری می‌کنند. به عبارت دیگر، اغلب شرکت‌های کوچک و متوسط در ایران، فاقد هر گونه واحد حسابداری مجزا هستند و در بهترین حالت خود، فردی را به‌عنوان حسابدار مدیریت استخدام کرده‌اند. در چنین موقعیتی، به‌طور عمده، از تکنیک‌های سنتی حسابداری مدیریت، مانند بهایابی جذبی و متغیر، بودجه‌بندی انعطاف‌پذیر، بازده سرمایه‌گذاری، تجزیه‌وتحلیل بها، حجم، سود و بودجه‌بندی سرمایه‌ای استفاده می‌شود. در پاسخ به چرایی این موضوع، نتایج پژوهش نشان داد که عواملی نظیر محدودیت منابع مالی و سرمایۀ انسانی، فرهنگ و ضعف آموزشی، از جمله دلایلی است که شرکت‌های کوچک و متوسط را از ایجاد یک واحد حسابداری مدیریت محروم ساخته است. به بیانی دیگر، چنین شرکت‌هایی، به‌دلیل نوع ساختار خود، منابع مالی اندکی جذب می‌کنند و در چنین وضعیتی، اولویت این شرکت‌ها، پاسخ‌گویی به مراجع قانونی است. از سوی دیگر، مدیران این شرکت‌ها، هنگام تصمیم‌گیری بر دانش خود بر موضوع تاکید بیشتری دارند تا استفاده از اطلاعات ارائه‌شده از سوی حسابداری مدیریت و این موضوع، از فرهنگ قلدرمآبانه در میان مدیران ایرانی نشئت می‌گیرد. از این رو مطابق با نتایج به‌دست‌آمده در این پژوهش، راه‌کار غلبه بر محدودیت منابع مالی و سرمایۀ انسانی برای استفاده از حسابداری مدیریت در شرکت‌های کوچک و متوسط، کاهش بهای خدمات، از طریق ایجاد موسسه‌های تخصصی ارائه‌دهندۀ خدمات حسابداری مدیریت است. همچنین، غلبه بر ضعف فرهنگی مدیران نیز، به‌واسطۀ ارتقای آگاهی آن‌ها از طریق برگزاری دوره‌های آشنایی با حسابداری مدیریت میسر خواهد بود.

management accounting framework in small and medium enterprises in iran

decision-making is one of the most important duties of managers in any company. this issue is more evident in small and medium-sized companies due to their limitations. one of the tools that can help managers in decision-making is management accounting. this study aims to provide a management accounting framework for iranian small and medium-sized industries (smes).methodsthis study is grounded in interpretive philosophy, employing an inductive approach and a cross-sectional time horizon. it follows a qualitative implementation approach and utilizes theme analysis from a strategic perspective. a semi-structured interviews were used to collect data. furthermore, this study falls within the field of developmental research in terms of its outcomes, and in terms of its purpose, it is classified as exploratory research. to conduct the study, interviews were held with 20 experts and managers of small and medium-sized enterprises. simultaneously, the data from these interviews were analyzed using a thematic analysis approach.resultsthe management accounting framework in smes obtained in this study consists of four dimensions: the current status of management accounting in smes, the role of management accounting in smes, barriers to the application of management accounting in smes, and drivers of the implementation of management accounting in smes. each of these dimensions includes variables that are specific to management accounting among iranian smes.conclusionthe results of this study indicate that, although many managers of small and medium-sized enterprises believe that management accounting can aid in organizational decision-making and lead to optimal outcomes, it still lacks a significant role within these enterprises in iran. instead, the managers of these companies primarily rely on their intuition when making decisions, i.e., most small and medium-sized companies in iran do not have any separate accounting units and at the best version, employ a person as a management accountant. in such a context, traditional management accounting techniques, including absorption and variable costing, incremental budgeting, return on investment, price analysis, volume analysis, earnings, and capital budgeting, are commonly used. the results of this study suggest that factors such as limited financial resources, inadequate human capital, cultural issues, and a lack of education have contributed to the absence of a dedicated management accounting function in small and medium-sized enterprises. these companies typically attract only limited financial resources due to their structural characteristics, and as a result, their primary focus is on meeting legal requirements. additionally, managers of these companies tend to rely more on their knowledge rather than using the information provided by management accounting when making decisions, a practice rooted in the prevailing managerial culture in iran. to address the constraints of financial resources and human capital in the use of management accounting, this study suggests reducing service costs by establishing specialized institutions that provide management accounting services. furthermore, overcoming the cultural barriers to adopting management accounting can be achieved by increasing managers’ awareness through the organization of management accounting training programs.