اثربخشی مداخلات شناختی رایانه‌ای و کلاسیک بر کارکردهای ‌شناختی سالمندان ایرانی: یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز

اهداف با افزایش روند سالمندی جمعیت در سرتاسر جهان، اختلالات شناختی به یک عامل حیاتی تبدیل شده است که بر سلامت و کیفیت زندگی سالمندان تاثیر می‌گذارد. در‌زمینه تاثیر مداخلات شناختی رایانه‌ای و کلاسیک بر بهبود کارکردهای شناختی سالمندان، مطالعات متعددی انجام شده است. هدف از مطالعه حاضر، یک جمع‌بندی جامع درمورد اثربخشی مداخلات شناختی رایانه‌ای و کلاسیک بر کارکردهای ‌شناختی سالمندان سالم، مبتلا به اختلال شناختی خفیف و آلزایمر در ایران بود.مواد و روش ها با استفاده از کلیدواژه‌های «توان‌بخشی شناختی»، «تحریک شناختی»، «آموزش شناختی»، «نرم‌افزار»، «رایانه»، «بازی‌های رایانه‌ای»، «کارکردهای شناختی»، «کارکردهای اجرایی»، «توجه»، «حافظه»، «سالمند»، «سالمندان»، «اختلال شناختی خفیف»، «بیماری آلزایمر»، مطالعات منتشر‌شده از سال 2012 تا 2023 در پایگاه‌های اطلاعاتی وب آو ساینس، اسکوپوس، پابمد، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پرتال جامع علوم انسانی، پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران (ایرانداک) جست‌وجو شدند. 712 مطالعه بازیابی شد که پس از بررسی، 26 مطالعه که معیارهای ورود به مرور سیستماتیک حاضر را داشتند، با استفاده از نرم‌افزار cma نسخه دوم متاآنالیز شدند. تفاوت‌های میانگین استاندارد‌شده به‌‌عنوان g هجز و فاصله اطمینان 95 درصدی تفاوت در نتایج بین گروه‌های آزمایش و کنترل پس از مداخله محاسبه شد. ادغام تفاوت‌های میانگین استاندارد‌شده در بین مطالعات با استفاده از مدل اثرات تصادفی انجام شد. یافته ها نتایج متاآنالیز نشان داد مداخلات شناختی رایانه‌ای و کلاسیک بر بهبود کارکردهای شناختی (1/57=g؛ %95، 1/81-1/33=ci؛ 001/p<0) سالمندان ایرانی تاثیر مثبت و بالایی داشته است. همچنین تجزیه‌و‌تحلیل زیرگروهی نشان داد مداخلات شناختی رایانه‌ای نسبت به مداخلات شناختی کلاسیک بر بهبود کارکردهای شناختی سالمندان کمی موثرتر بود.نتیجه گیری نتایج مطالعه حاضر نشان داد برای کاهش نقایص شناختی و ارتقای کارکردهای شناختی سالمندان ایرانی می‌توان از مداخلات شناختی رایانه‌ای و کلاسیک سود برد. بنابراین مداخلات شناختی رایانه‌ای و کلاسیک می‌تواند به‌عنوان درمان‌های بسیار مهم و تاثیرگذار در حوزه سلامت شناختی سالمندان به کار گرفته شود. 

effectiveness of computerized and traditional cognitive interventions in improving the cognitive functions of iranian older adults: a systematic review and meta-analysis

objectives with the increase in the aged population worldwide, cognitive disorders have become a main concern. they can affect the health and quality of life of older adults. the present study aims to review the studies on the effect of computerized and traditional cognitive interventions on the cognitive functions of healthy older adults, those with mild cognitive impairment, or alzheimer’s disease in iran.methods & materials this is a systematic review and meta-analysis study. using the keywords cognitive rehabilitation, cognitive stimulation, cognitive training, software, computer, computer games, cognitive functions, executive functions, attention, memory, aged, aging, older adults, elderly, mild cognitive impairment, alzheimer’s disease, the related studies published from 2012 to 2023 were searched in web of science, scopus, pubmed, scientific information database (sid), and irandoc. a total of 712 studies were retrieved. after review, 26 studies met the inclusion criteria. the meta-analysis was done using the comprehensive meta-analysis 2.0 (cma) software. the standardized mean differences (smds) between the experimental and control groups were calculated as hedges’ g at 95% confidence interval (ci). pooling of smds across studies was performed using a random-effects model. a mixed-effects model was used for subgroup analysis.results the results of meta-analysis showed that computerized and traditional cognitive interventions had a positive and high effect on improving cognitive functions (g=1.57, 95% ci, 1.33%, 1.81%, p<0.001). also, the subgroup analysis results showed that computerized cognitive interventions were slightly more effective than traditional cognitive interventions.conclusion it is possible to benefit from computerized and traditional cognitive interventions to reduce cognitive deficits and improve the cognitive functions of iranian older adults. therefore, these interventions can be used for the effective treatment of cognitive disorders in older adults.