تاثیر برنامه آموزش بهداشت خواب مبتنی بر اپلیکیشن موبایل بر کیفیت خواب سالمندان: یک مطالعه نیمه آزمایشی

اهداف یکی از اختلالات شایع و تاثیرگذار بر کیفیت زندگی سالمندان، اختلالات خواب است. آموزش بهداشت خواب به‌منظور تغییر در باورها و عادات مربوط به خواب یکی از روش‌های غیردارویی درمان این اختلالات می‌باشد. این  مطالعه با هدف تعیین تاثیر آموزش بهداشت خواب مبتنی بر اپلیکیشن تلفن همراه بر کیفیت خواب سالمندان تحت پوشش صندوق بازنشستگان کشوری شهر رشت درسال 1401 انجام شد.مواد و روش ها مطالعه حاضر از نوع نیمه آزمایشی بوده که در دو فاز انجام شد. در ابتدا 330 سالمند در مطالعه شرکت کردند و کیفیت خواب آنان با ابزار مطالعه بررسی شد. سپس 96 سالمند با کیفیت خواب پایین توسط فرآیند تصادفی‌سازی به دو گروه 48 نفره آموزش و کنترل تقسیم شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه‌ای دو بخشی شامل پرسش‌نامه اطلاعات فردی‌‌اجتماعی و پرسش‌نامه شاخص کیفیت خواب پیتزبورگ (psqi) بود. نحوه استفاده از اپلیکیشن آموزشی بهداشت خواب مبتنی بر موبایل در دو جلسه حضوری به گروه آزمایش آموزش داده شد و از آن‌ها خواسته شد به‌مدت 4 هفته هر روز برنامه ‌ای آن را اجرا کنند. یافته ها نتایج مطالعه نشان داد سن سالمندان شرکت‌کننده در مطالعه 6/52±68/98 و اکثریت سالمندان زن (60/1)، متاهل (83/3)، ساکن شهر (91/5) و دارای میزان تحصیلات دانشگاهی (52) بودند. میانگین نمره کیفیت خواب سالمندان برابر با 3/88±5/37 بوده و تحت تاثیر جنسیت، میزان تحصیلات، وضعیت تاهل، ترتیبات زندگی، داشتن بیماری‌های زمینه‌ای و وضعیت اشتغال سالمندان بوده است (0/05≥p). حیطه‌های «تاخیر در به خواب رفتن» و «استفاده از داروهای خواب‌آور» به‌ترتیب بیشترین و کمترین مشکل در میان حیطه‌های کیفیت خواب را به خود اختصاص دادند. همچنین براساس آزمون آنالیز مانکوا نتایج مطالعه نشان داد آموزش بهداشت خواب بر کیفیت خواب در همه حیطه‌ها به‌جز حیطه بازدهی خواب ازلحاظ آماری تاثیر معنی‌داری داشت(0/05≥p) .نتیجه گیری آموزش بهداشت خواب با استفاده از روش‌های در دسترس و کاربردی موجب بهبود کیفیت خواب سالمندان می‌شود، درنتیجه باتوجه‌به شیوع بسیار بالای اختلالات خواب و عوارض آن در سالمندان، استفاده از این الگو به‌عنوان یک درمان غیردارویی برای مدیریت اختلال خواب سالمندان به کارکنان مراقبت بهداشتی، سالمندان و مراقبان آن پیشنهاد می‌شود. 

investigating the effects of sleep health education based on mobile application on sleep quality of the elderly: a quasi-experimental study

objectives sleep disorders are among the most prevalent issues impacting the quality of the elderly. sleep hygiene training, aimed at modifying beliefs and habits related to sleep, is a non-pharmacological method for treating these disorders. this study determines the effect of sleep health education, delivered via a mobile application, on the sleep quality of elderly individuals covered by the national pension fund in rasht city, iran, in 2022.methods & materials this semi-experimental study was conducted in two phases. initially, 330 elderly individuals were included, and their sleep quality was assessed using a designated tool. subsequently, 96 individuals with low sleep quality were randomly divided into two groups of 48 subjects, namely an intervention group and a control group. data were collected using a two-part questionnaire consisting of socio-demographic information and the pittsburgh sleep quality index (psqi). the intervention group received training on using the mobile-based sleep health educational application during two face-to-face sessions and was instructed to implement its programs daily for four weeks.results the results of the study indicated that the average age of the elderly participants was 68.98±6.52 years, with the majority being female (60.1%), married (83.3%), living in urban areas (91.5%), and having a university education (52%). the mean sleep quality score for the elderly was 5.37±3.88, which was influenced by factors such as gender, education level, marital status, living arrangements, underlying health conditions, and employment status (p≤0.05). among the sleep quality components, sleep onset delay presented the greatest challenge, while the use of sleep medications was the least problematic. multivariate analysis of covariance analysis indicated that sleep hygiene education significantly improved sleep quality across all areas, except for sleep efficiency (p≥0.05).conclusion sleep health education utilizing accessible and practical methods enhances the sleep quality of the elderly. given the high prevalence of sleep disorders and their associated complications in this demographic, this model is recommended as a non-pharmacological treatment for managing sleep disorders, targeting healthcare workers, the elderly, and their caregivers.