ارزیابی عملکرد وکلای تسخیری در دفاع از متهمان قتل عمد؛ چالش‏ها و راهکارها

قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 کوشیده است با شناسایی معیارهای دادرسی منصفانه، گام‌های موثری در راستای حمایت از منافع و حقوق دفاعی متهمان بردارد. از منظر قانون‌گذار، دسترسی متهمانِ قتل عمد به وکیل تسخیری ضرورتی اجتناب‌ناپذیر و مبتنی بر بنیان‌هایی همچون برابری در برابر قانون، جلوگیری از اشتباهات قضائی و محکومیت بی‌گناهان و تضمین دسترسی عادلانۀ شهروندان به عدالت است. با این حال، غیراستاندارد بودن خدمات ارائه‌شده توسط وکلای تسخیری، به‌عنوان یکی از اشکال معاضدت‌های قضائی، مانع تحقق اهداف قانون‌گذار از این نهاد حمایتی شده است. مقالۀ پیش‌رو با هدف بررسی و ارزیابی عملکرد وکلای تسخیری در دفاع از متهمان پرونده‌های قتل عمد تدوین شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که عملکرد وکلای تسخیری در این‌ گونه پرونده‌ها با چه آسیب‌هایی مواجه است و چه راهکارهایی می‌توان برای برون‌رفت از وضعیت موجود و کاهش این چالش‌ها ارائه کرد؟ برای پاسخ‌گویی به این پرسش، پژوهش از رویکرد کیفی بهره گرفته و بر پایۀ مطالعۀ دقیق 22 پروندۀ قتل عمد و مصاحبۀ عمیق با 32 نفر از کنشگران نظام عدالت کیفری، شامل قضات، وکلای تسخیری و تعیینی، روسای پلیس آگاهی، متهمان و محکومان قتل عمد، انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مهم‌ترین آسیب‌های مرتبط با عملکرد وکلای تسخیری، دفاعیات کلی و غیرموثر (از طریق پذیرش اتهام، انفعال در برابر معاذیر قانونی، سکوت در قبال نظریه‌های کارشناسی، عدم اعتراض به قرار بازداشت و امتناع از فرجام‌خواهی یا فرجام‌خواهی کلیشه‌ای)، عدم حضور علی‌رغم اخطارهای متوالی، فقدان تعامل سازنده با متهم، مصلحت‌گرایی و عدم چالش با قضات و اجتناب از تعامل و مذاکره به‌منظور جلب رضایت اولیای دم، است. کاستن از چالش‌های موجود نیازمند نظارت و کنترل دقیق بر عملکرد وکلای تسخیری، حمایت و پشتیبانی مالی از آنان، تخصصی‌سازی وکالت تسخیری، بهسازی تعامل میان قضات و وکلا و تقویب استانداردهای حرفه‌ای است.

evaluation of the performance of public defenders in the defense of those accused of intentional murder challenges and solutions

the criminal procedure law of 2013 aims to safeguard the interests and defense rights of the accused by establishing criteria for fair proceedings. from the legislator’s perspective, access to a lawyer for those accused of intentional murder is an essential requirement, grounded in principles such as equality before the law, prevention of judicial errors, protection against wrongful convictions, and ensuring citizens’ equitable access to justice. however, the substandard performance of public defenders—one form of judicial assistance—has undermined these legislative goals. this article examines and evaluates the effectiveness of public defenders in representing accused individuals in murder cases. its central question is: what deficiencies impair public defenders’ performance in such cases, and what solutions can address these challenges?to answer this, the study adopts a qualitative approach, analyzing 22 cases of intentional homicide and conducting in-depth interviews with 32 criminal justice stakeholders, including judges, public and private lawyers, police chiefs, and individuals accused or convicted of intentional homicide. the findings reveal significant shortcomings in public defenders’ performance: ineffective and generalized defenses (e.g., accepting charges without contest, passivity toward legal defenses, silence on expert opinions, failure to challenge arrest orders, and reliance on perfunctory or no appeals); frequent absences despite repeated notices; lack of meaningful engagement with the accused; reluctance to confront judges or challenge expediency; and avoidance of negotiations with victims’ families to secure their consent.addressing these issues requires rigorous oversight of public defenders’ performance, increased financial and institutional support, specialization in public defense, enhanced collaboration between judges and lawyers, and enforcement of professional standards.