نظارت رئیس مجلس بر مصوبات هیئت وزیران؛ ویژگی‏ ها، مسائل و آثار

براساس اصول 85 و 138قانون اساسی، رئیس مجلس شورای اسلامی بر مصوبات هیئت وزیران از طریق بررسی این مصوبات و تطبیق آن‌ها با قوانین جهت صیانت و اعمال اصل حاکمیت قانون نظارت دارد. برای انجام این نظارت، یک نهاد مشورتی تحت عنوان «هیئت بررسی و تطبیق مصوبات دولت با قوانین» به موجب قانون نحوۀ اجرای اصول 85 و 138 قانون اساسی مصوب 1368 تشکیل شده است. آنچه در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی مورد بررسی قرار گرفت عبارت است از: اینکه آثار نظارت رئیس مجلس بر مصوبات هیئت وزیران چیست؟ بر این بنیاد، ازجمله یافته‌های تحقیق می‏توان گفت: شفافیت تقنینی و مقررات‏گذاری مطلوب گرچه در اصول قانون اساسی به صراحت بیان نشده است، اما مبانی آن در قانون اساسی مشاهده می‌شود و این خود نشان‏دهندۀ پذیرش این موضوع در ساختار نظام حقوقی ایران است. درواقع می‌توان ادعا کرد که نظارت رئیس مجلس بر مصوبات هیئت وزیران در شفافیت قانون و مقررات‌گذاری مطلوب و مآلاً مقررۀ خوب موثر است. از آنجایی که امکان سوء استفادۀ دولت از ابزار تصویب مقررات بسیار است، نظارت چندلایه و از سوی چند مرجع می‌تواند شایسته تلقی شود و نقطۀ امتیازی در نظام حقوقی ایران باشد. درواقع بهتر است در کنار نظارت دیوان عدالت اداری، نظارت رئیس مجلس را بر مصوبات هیئت وزیران داشته باشیم تا با بهره‌گیری از نظارتی دو سویه، یعنی نظارت پارلمانی قضائی، از خودکامگی احتمالی قوۀ مجریه ممانعت به عمل آوریم. اصل حاکمیت قانون و صیانت از حقوق و آزادی‌های شهروندان اقتضا می‌کند که نظارت مستمری بر مقررات باشد؛ نظارتی که منوط به طرح دعوا و تقدیم دادخواست نباشد. مجموعه نظارت‌های چند بعدی نظارت رئیس مجلس و نظارت قضائی با هم می‌توانند نوید‌بخش التزام دولت به اصل حاکمیت قانون در وضع مقرره باشد.

the supervision of the chairman of the parliament on the approvals of the government board: characteristics, challenges and effects

under articles 85 and 138 of the constitution of the islamic republic of iran, the chairman of the islamic consultative assembly (parliament) oversees the cabinet’s regulatory approvals, ensuring their compliance with the law and upholding the principle of the rule of law. to support this role, the 1989 law on the implementation of articles 85 and 138 established the committee for assessing government approvals’ legal compatibility. this study, using a descriptive-analytical approach, addresses the question: what are the effects of the chairman’s oversight of the cabinet’s regulatory actions?the findings suggest that, although legislative transparency and sound regulation are not explicitly enshrined in the constitution, their underpinnings are implicit within its framework, reflecting their recognition in iran’s legal system. the chairman’s oversight significantly enhances legal clarity and promotes well-crafted regulations. given the risk of regulatory overreach by the government, a multilayered oversight mechanism involving multiple bodies strengthens iran’s legal framework. accordingly, this study recommends retaining the chairman’s role alongside the administrative justice court’s judicial review. this dual parliamentary-judicial approach can curb potential authoritarian tendencies in government.the rule of law and the protection of citizens’ rights require ongoing scrutiny of regulations, beyond formal legal challenges or lawsuits. a robust, multidimensional system—combining parliamentary oversight with judicial review—ensures the government’s regulatory actions align with legal principles