تحلیل انتقادی رهیافت‌ها درباره نسبت علوم انسانی و الهیات در سپهر معرفت دینی و مدرن

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی چیستی و چگونگی پیوند میان علوم انسانی و الهیات سامان یافت و ‌کوشید ضمن تحلیل انتقادی رهیافتهای موجود نشان دهد که امکان یا امتناع تعامل میان این دو حوزه به نحوۀ تعریف مفاهیم بنیادین، مبانی معرفت‌شناختی، روش‌شناسی و هدفمندی هر یک وابسته است. روش: این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی انجام شد. علوم انسانی دانشی است که در بستر تحولات فکری عصر مدرن و با تغییر نگرش به هستی و انسان پدید آمد و به مطالعۀ چندوجهی دربارۀ انسان، افعال، تجربه‌ها و ساختارهای زیست‌جهانی او ‌پرداخت. این دانش، بسته به روی‌آوری کمّی یا کیفی از حیث موضوع، روش و هدف، می‌توانست همراستا یا متمایز از علوم طبیعی قرار گیرد؛ چنان‌که با سنخ کیفی و رویکرد تفسیری، تاریخی یا انتقادی، رفتار انسانی را در بافت اجتماعی و فرهنگی بررسی ‌کرد. در نقطۀ مقابل، الهیات دانشی است که بنیاد آن بر پذیرش مفروضات دینی و ایمان‌ورزانه استوار است و در دو قلمرو درون‌دینی(همچون کلام) و برون‌دینی(همچون فلسفۀ دین) سامان ‌یافت و به تفسیر، تبیین، موجّه‌سازی و دفاع از گزاره‌های دینی ‌پرداخت. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که امکان تعامل میان علوم انسانی و الهیات، زمانی فراهم می‌‌شود که مفاهیم بنیادین و مبانی معرفت‌شناختی هر دو حوزه از یکدیگر تفکیک مفهومی یابند و سطح روش‌شناختی و زبانی علوم انسانی از چارچوب درون‌دینی الهیات متمایز شود. این تفکیک، امکان فهم دقیق‌تر از گستره و حدود هر حوزه را فراهم کرد. نتیجه‌گیری: نتیجۀ پژوهش بیان کرد که تحقق گفتگوی معنادار میان علوم انسانی و الهیات در گرو بازخوانی مفهومی و بازتعریف ساحتهای معرفتی، هستی‌شناختی و زبانی این دو حوزه است؛ به‌گونه‌ای که بتوان از تقابل سنّتی میان علوم انسانی مدرن و ایمان دینی عبور کرد و امکان برقراری تعامل پایدار و ثمربخش میان این دو قلمرو معرفتی فراهم شود.

a critical analysis of approaches to the link between the human sciences and theology in the realm of modern religious epistemology

humanities is the knowledge related to the modern era and arising from the evolution of the attitude towards existence and man, which studies and reflects on man and his disabilities from multiple angles. this knowledge is special in terms of subject, content, method and purpose, which was created against natural sciences. on the other side of theology, the knowledge that is related to the content and belief in religious propositions. in this area, by justifying and aligning the understandings of the teachings with the time, culture and special belief, explaining the theoretical and practical validity of religion with rational, narrative and intuitive reasons, it has the task of promoting religion for the equals and defending and maintaining it against the doubts of the opponents. took this knowledge, in the form of religious studies, also seeks to set up teachings or interpretations in an extra-religious way. using descriptive and analytical methods, the current research seeks to answer what and how the relationship between humanities and theology is. based on the findings of this research, the link or lack of link between these two knowledges is related to the type of perception of theology and humanities concepts and the relationship between them.