مبنا-توفیق گرایی در توجیه صدق قضایای نظری

در معرفت‌شناسی اسلامی معمولاً توجیه صدق قضایای بدیهی را با ارجاع به علم حضوری آدمی یا به ذات قضیه و توجیه صدق قضایای نظری قریب به قضایای بدیهی و حتی توجیه صدق قضایای نظری دور از قضایای بدیهی را با ارجاع به قضایای بدیهی می‌دانند. چنین توجیهی بر یک ساختار و شاکله مبتنی است. در باب توجیه صدق قضایای نظری دور از قضایای بدیهی، که گاه بین آنها هزاران فاصله است، دیدگاههای گوناگونی هست. مبناگرایی صدق قضایای نظری دور از قضایای بدیهی را با ارجاع به قضایای بدیهی؛ مبنا- ساخت‌گرایی آنها را با ارجاع به دستگاه مفهومی و اعتبارات ذهنی؛ مبنا- شبکه‌گرایی آنها را با ارجاع به شبکه‌های علمی و انسجام بین آنها، مبنا- انسجام‌گرایی آنها را بر حسب سازگاری و انسجام آنها با سایر گزاره‌ها و مبنا- توفیق‌گرایی آنها را بر حسب توفیق علمی آنها توجیه می‌کنند. نتیجه‌گیری: مبناگرایی بر ارجاع قضایای نظری(دور از قضایای بدیهی) به قضایای بدیهی ناتوان است. مبنا- ساخت‌گرایی، مبنا- شبکه‌گرایی، و مبنا- انسجام‌گرایی نیز دیدگاههایی غیر واقع‌گرایانه‌اند. فقط مبنا- توفیق‌گرایی است که دیدگاه واقع‌گرایانه‌ای است و صدق قضایای نظری را از طریق توفیق علمی آنها توجیه می‌کند.

foundation-successism in justification of truth of theoretical propositions

there are various views about justification of truth of theoretical proposition far from self-evident propositions, that there are thousands distance between them. fundamentalism justifies truth of theoretical propositions far from self-evident propositions with referring to self-evident propositions, foundation-structuralism justifies truth of them with referring to conceptual order, foundation- networkism justifies truth of them with referring to scientific networks and coherence between them, foundation-coherentism justifies truth of them with referring to coherence propositions with other propositions, and foundation-successism justifies truth of them with referring to scientific success. but fundamentalism can't refer theoretical proposition (far from self-evident propositions) to self-evident propositions. also, foundation-structuralism, foundation-networkism, foundation-coherentism are anti-realistic. between them, foundation-successism is a realist view. this article makes an effort to critique fundamentalism, foundation-structuralism, foundation-networkism, and foundation-coherentism, and reminder that these views are indefensible in justification of theoretical propositions far from self-evident propositions, and foundation-successism can to bring together a realistic view on the justification of truth of theoretical propositions