توسعۀ چارچوبی برای سیاست علم و نوآوری جهان اسلام بر مبنای سیاست علم؛ مرز بی‌پایان

هدف: هدف این پژوهش، طراحی چارچوبی بومی برای سیاست علم و نوآوری در جهان اسلام و با الهام از سند تاریخی «علم؛ مرز بی‌پایان»(1945) و بازنگری آن در سال 2020 بود. روش: روش تحقیق بر پایۀ رویکرد مقایسه‌ای- تطبیقی و تحلیل محتوای کیفی بود که از طریق یادگیری مولّد، آموزه‌های سیاستی قابل اقتباس برای جهان اسلام، شناسایی و بازتدوین شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که 27 گزارۀ سیاستی در حوزه‌هایی همچون: سرمایه‌گذاری پایدار در علوم پایه و پژوهش؛ تقویت سرمایۀ انسانی و آموزش stem؛ مشارکت جامعه و نخبگان؛ توسعۀ همکاری‌های درون‌منطقه‌ای؛ هم‌افزایی دولت، دانشگاه و صنعت؛ صیانت از آزادی‌های علمی، می‌توانند به عنوان چارچوب راهنمای بلندمدت سیاست علم و نوآوری به‌کار گرفته شوند. نتیجه‌گیری: بازآفرینی سیاست علم در جهان اسلام، مستلزم یادگیری نقّادانه از تجارب موفق جهانی، پیوند عمیق با جامعه و سازگاری با اقتضائات تمدنی و سرزمینی بود؛ رویکردی که می‌تواند ضمن کاهش مهاجرت نخبگان و جلوگیری از خروج سرمایه، زیست‌بومی مشترک برای نوآوری ایجاد کند و جایگاه علمی، اقتصادی و تمدنی کشورهای اسلامی را در نظام بین‌الملل ارتقا بخشد.

developing a framework for science and innovation policy in the islamic world based on science: the endless frontier

this study aims to design an indigenous framework for science and innovation policy in the islamic world, inspired by the historic report science, the endless frontier (1945) and its 2020 reassessment. the research adopts a comparative–cross-national approach and qualitative content analysis. through generative learning, it identifies and reframes policy lessons that can be adapted to the islamic world.findings indicate that 27 policy propositions spanning areas such as sustained investment in basic science and research, strengthening human capital and stem education, public and elite engagement, development of intra-regional collaboration, government–university–industry synergy, and safeguarding academic freedoms—can serve as a long-term guiding framework for science and innovation policy.the principal conclusion is that reimagining science policy across the islamic world requires critical learning from successful global experiences, deep linkage with society, and alignment with civilizational and territorial specificities. such an approach can help curb brain drain, prevent capital flight, foster a shared innovation ecosystem, and elevate the scientific, economic, and civilizational standing of muslim-majority countries within the international system.