بررسی تطبیقی کتب درسی معارف اسلامی دورۀ متوسطه با سرفصلهای دروس معارف دانشگاهی

هدف: این پژوهش به بررسی تطبیقی محتوای کتب درسی معارف اسلامی دورۀ متوسطه(دین و زندگی، پیام‌های آسمان و مطالعات اجتماعی) با سرفصلهای دروس معارف دانشگاهی پرداخت تا همپوشانی‌ها، تفاوتها و ارتباط عمودی بین دو مقطع را شناسایی کند و پیشنهادهایی برای بهبود برنامه‌ریزی درسی معارف دانشگاه ارائه دهد. روش: پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی با رویکرد تحلیل محتواست. جامعۀ آماری شامل کتب درسی متوسطۀ اول و دوم(چاپ 1402) بود و داده‌ها با استفاده از سیاهۀ تحلیل محتوا، مبتنی بر سرفصلهای دانشگاهی، جمع‌آوری و تحلیل شدند. سپس با استفاده از نظرات اساتید معارف و نتایج طرح، پیشنهادهایی برای بهبود برنامۀ درسی دانشگاه ارائه شد. یافته‌ها: از نظر کیفی، محتوای کتابهای متوسطه متنوع اما فاقد انسجام و ساختار گام‌به‌گام است که منجر به شکافهای معرفتی و گسست در یادگیری دینی شده است. از نظر کمّی، بیشترین تکرار مربوط به معارف قرآن(45 بار)، سپس معاد(42 بار) بوده است. نتیجه‌گیری: معارف دینی در مدارس به صورت منظومه‌ای منسجم ارائه نشده؛ بنابر این، بازنگری در محتوای دروس دانشگاهی ضروری است. آگاهی اساتید از پیشینۀ ذهنی دانشجویان می‌تواند به افزایش اثربخشی و جلوگیری از تکرار مطالب کمک کند. در پایان، پیشنهادهایی برای بهبود پیوستگی محتوایی و به‌روزرسانی دروس معارف متناسب با نیازهای دانشجویان ارائه شد.

comparative evaluation of secondary school islamic studies textbooks and university-level islamic studies curricula

purpose: this study conducts a comparative analysis of the content of islamic studies textbooks in lower and upper secondary education (religion and life, messages of heaven, and social studies) and the syllabi of university-level islamic studies courses. the aim is to identify overlaps, differences, and vertical alignment between the two levels, and to propose improvements for curriculum planning in higher education.method: adopting a descriptive–analytical approach with content analysis, the study examined secondary school textbooks (2023 edition) using a checklist based on university syllabi. data were analyzed through descriptive statistics, and recommendations were refined using expert opinions from islamic studies lecturers.findings: qualitatively, the content of secondary school textbooks is diverse but lacks coherence and a structured progression toward defined learning objectives, resulting in knowledge gaps and discontinuity in religious learning. quantitatively, the most frequent topic is qur'anic teachings from the thematic interpretation of the qur'an course (45 occurrences), followed by resurrection (42 occurrences across both levels).conclusion: religious education in schools is not delivered as a cohesive whole, necessitating revision of university curricula. greater awareness of students' prior knowledge can enhance instructional impact, avoid repetitive content, and improve curricular continuity.