نگرش ها در چالش میان علم و دین؛ تحلیل و مطالعه موردی دیدگاه مهندس مهدی بازرگان

هدف: اندیشه‌های مهدی بازرگان در باب رابطۀ علم و دین، در دو برهه قابل بررسی است. بازرگان در دورۀ نخست اندیشۀ خویش، درک حداکثری از دین را می‌پذیرد و قائل به توافق و هماهنگی میان علم و دین است؛ اما در مرحلۀ دوم تفکر خویش، تفکر دین برای دنیا را زیانبار خوانده و قائل به تمایز شده است. این تحقیق با هدف تحلیل و بررسی و مطالعۀ موردی دیدگاه مرحوم مهدی بازرگان در زمینۀ نسبت میان علم و دین که امروزه در جهان افکار دانشمندان زیادی را به خود مشغول ساخته، انجام شد. روش: روش این تحقیق، توصیفی- تحلیلی و ابزار گرد آوری اطلاعات، کتابخانه‌ای است. یافته‌ها: تحلیل داده‌های تحقیق در مجموع نشان داد که بازرگان با بهره‌گیری از داده‌های دانش تجربی و در جهت توجیه علمی آنها، آنها را به نوعی بر آموزه‌های دینی تحمیل کرده، می‌کوشد آنها را مطابق دستاوردهای تجربی نشان دهد. نتیجه‌گیری: به باور بازرگان، علم و دین دارای نتایج یکسان‌اند. وی با شاخص قرار دادن شیوه‌های حسی برای تفسیر دین، بسیاری از مفاهیم عمیق ماورایی دینی را به کنار می‌نهد؛ در حالی که حقیقت و جوهرۀ دین، امری ماورایی و فراتر از درک حس و تجربه است که در رویکرد تحصّلی همۀ آنها محو و مخفی خواهد شد. در آرای بازرگان متاخر، تغییرات عمده و گرایش به رویکرد تمایز مشهود است. اندیشه های بازرگان در باب رابطه علم و دین را می توان در دو مرحله فکری مورد بررسی کرد، بازرگان در مرحله اول تفکر خویش تلقی حد اکثری از دین دانسته و قائل به هماهنگی آن دو شده است و در مرحله دوم تفکر خویش ، تفکر دین برای دنیا را زیان بار می خواند و قائل به تمایز شده است. این تحقیق با هدف تحلیل و مطالعه موردی دیدگاه بازرگان درنسبت میان علم و دین انجام شده است و روش آن توصیفی تحلیلی و ابزار گرد آوری اطلاعات کتابخانه ای می باشد. یافته های تحقیق نشان داد که بازرگان با بهره گیری از داده های دانش تجربی، آ نها را به نوعی بر آموزه های دینی تحمیل ، در جهت توجیه علمی آنها داشته و می کوشد آنها را مطابق دستاوردهای تجربی نشان دهد. به باور او، علم و دین دارای نتایج یکسانند . وی با شاخص قرار دادن شیوه های حسی برای تفسیر دین ، بسیاری از مفاهیم عمیق ماورایی دینی را به کنار می نهد در حالی که حقیقت و جوهره دین امری ماورایی است که در رویکرد تحصلی همه انها محو خواهد شد. در آرای بازرگان متاخرتغییرات عمده و گرایش به رویکرد تمایز مشهود است .