بازخوانی سرمایه معرفتی–اخلاقی در تمدن‌سازی اسلامی: از عقلانیت الهی تا سیاست‌گذاری معنادار

هدف: هدف پژوهش حاضر با بررسی گسست میان معرفت، اخلاق و سیاستگذاری و پیامدهای آن در راستای تمدن‌سازی اسلامی؛ ارائۀ چارچوب مفهومی برای نهادینه‌سازی «سرمایۀ معرفتی- اخلاقی» در نظام حکمرانی جمهوری اسلامی ایران بود. روش: پژوهش حاضر به صورت کیفی و بنیادی- نظری انجام شد. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل اسناد معتبر، گردآوری و به کمک رویکرد تحلیل گفتمان مفهومی- انتقادی، واکاوی شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق به ارائۀ یک مدل مفهومی سه‌سطحی(سیاست، نهاد، جامعه) منتهی شد و در آن، شاخصهای «عدالت توزیعی»، «الزام اخلاقی» و «معناداری راهبردی»، به عنوان ارکان سیاستگذاری اخلاق‌محور معرفی شدند. در این چارچوب، «عقلانیت الهی» به عنوان جایگزینی برای عقلانیت ابزاری معرفی شده است که به پیوند میان معرفت دینی، اخلاق توحیدی و سیاستگذاری معنادار کمک می‌کند. نتیجه‌گیری: چارچوب نهایی ارائه‌شده با فراهم آوردن زیرساختی مفهومی- اجرایی، بستری مناسب برای کاهش شکاف میان گفتمان ارزشی و عملکرد نهادی فراهم می‌آورد و زمینه‌ساز تحقق الگوی حکمرانی اخلاق‌محور در مسیر تمدن‌سازی اسلامی خواهد بود.

rereading the epistemological-ethical capital in islamic civilization: from divine rationality to meaningful policymaking

this article aims to propose a conceptual framework for institutionalizing knowledge-ethical capital within the governance system of the islamic republic of iran. the present study examines the disconnect between knowledge, ethics, and policymaking, as well as its consequences for the project of islamic civilization-building. conducted through a qualitative, fundamental-theoretical approach, the research gathers data via library studies and analysis of credible documents, which are then examined using a conceptual-critical discourse analysis method. the findings culminate in a three-level conceptual model (policy, institution, society), identifying indicators such as distributive justice, ethical obligation, and strategic meaningfulness as core components of ethics-centered policymaking. within this framework, divine rationality is introduced as an alternative to instrumental rationality, facilitating the integration of religious knowledge, monotheistic ethics, and meaningful policymaking. the final proposed framework provides a conceptual-executive infrastructure that effectively bridges the gap between value-based discourse and institutional performance, thereby laying the foundation for the realization of an ethics-oriented governance model in the path of islamic civilization-building.