اعتبار و قلمرو عقل نظری در تبیین معارف اعتقادی از منظر روایات اهل بیت (ع)

هدف: حجیت عقل نظری در تبیین اعتقادات دینی از مباحث مهم بین اندیشمندان اسلامی است. برخی معتقد به تعطیل عقل و برخی هم معتقد به عدم محدودیت آن در فهم اعتقادات دینی‌اند. مقالۀ حاضر با مراجعه به گفتار و رفتار و تقریرات حضرات معصومین(ع)، به دنبال پاسخ به این سوال مهم بود که از منظر اهل بیت(ع) چه جایگاه و قلمروی برای عقل نظری در تبیین اصول معارف اعتقادی می‌توان در نظر گرفت. روش: نوشتار حاضر با مراجعه به منابع و آثار دینی رسیده از اهل بیت(ع) و با روش توصیفی و تحلیلی به دنبال پاسخ به این سوال بوده است. یافته‌ها: بر اساس یافته‌های این تحقیق، اهل بیت(ع) نگاههای افراطی و تفریطیِ در این باره را نفی و با تاکید بر حجیت عقل، دیدگاهی میانه پیش روی ما قرار داده‌اند. ایشان گاهی عقل را در کنار نقل، حجت خداوند معرفی کرده؛ گاهی به تشویق یاران اهل استدلال خود پرداخته و گاهی نیز خود به اقامۀ استدلال عقلی در مباحث اعتقادی پرداخته‌اند. نتیجه: حجیت عقل نظری در تبیین معارف اعتقادی مورد تایید اهل بیت(ع) است. در عین حال، توان ادراکی عقل نظری به دلیل کلی‌نگر بودن آن، مطلق نیست و در برخی مباحث اعتقادی، گرفتار محدودیت است؛ لذا دربارۀ قلمرو توانایی آن نباید گرفتار افراط و تفریط شد.

validity and scope of theoretical reason in explaining doctrinal knowledge from the perspective of ahl al-bayt

the authority of theoretical reason in explaining religious beliefs is a significant topic among islamic scholars. some believe in the suspension of reason, while others believe in its unrestricted capability to understand religious beliefs. in the present writing, using a descriptive-analytical method and by referring to the approach and analysis of the statements of the infallibles, their view on the position and scope of theoretical reason in explaining the principles of doctrinal knowledge has been examined. based on the findings of this research, the infallibles reject the extreme and moderate views presented in this regard, and with an emphasis on the authority of reason, they offer a middle-ground perspective. they have confirmed the capability of theoretical reason in explaining doctrinal knowledge through two major approaches: encouraging their reasoning companions and presenting arguments in doctrinal discussions. at the same time, the infallibles have always emphasized the limitations of the cognitive ability of reason to prevent anyone from falling into extremism in believing in the understanding capacity of reason.