امکان سنجی عدالت و برابری به عنوان مولفه های حکمرانی مطلوب در نظریات شورای نگهبان

هدف: هدف این پژوهش بررسی جایگاه و نقش اصل برابری و عدالت به عنوان ارکان بنیادین حقوق اساسی و مردم‌سالاری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران بود. همچنین، تحلیل تاثیر مبانی اسلامی و تفسیرهای شورای نگهبان در تحقق این اصول و تضمین حقوق و آزادی‌های اساسی شهروندان مدّ نظر قرار گرفت. روش: روش تحقیق به صورت توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعۀ اسناد حقوقی، آرای شورای نگهبان، قوانین اساسی و منابع علمی معتبر داخلی و بین‌المللی انجام شد. داده‌ها از طریق مرور متون حقوقی، تحلیل نظریات فقهی و بررسی رویّه‌های قضایی و نظارتی گردآوری و تحلیل شد. یافته‌ها: بررسی‌ها نشان داد اصل برابری در نظام حقوقی ایران، متاثر از جهان‌بینی اسلامی و در قالب نظریۀ عدالت، تفسیر و به رسمیت شناخته شده است. عدالت در این نظام نه تنها به معنای تبعیت همگان از قانون، بلکه شرط لازم و کافی برای تحقق حاکمیت قانون و تضمین برابری حقوقی افراد تلقی شده است. تساوی افراد در برابر قانون و دادگاه، به عنوان اصل مسلّم حقوقی و شرعی پذیرفته شده، اما تساوی حقوقی مطلق نیست و منوط به شرایط مساوی افراد است. شورای نگهبان در آرای خود با استناد به منابع شرعی و قانونی، معیارهایی برای ارزیابی برابری حقوق و تکالیف گروه‌ها و افراد ارائه کرده و نقش موثری در مقابله با تبعیض و تضمین عدالت حقوقی ایفا کرده است. همچنین، در نظام اداری و برخی قوانین، مواردی از تبعیض مثبت و استثناهایی وجود دارد که با اصول کلی برابری و عدالت سازگار دانسته شده‌اند. نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن بود که اصل برابری و عدالت، به عنوان مبانی اساسی نظام حقوقی و مردم‌سالاری در ایران، در پرتو مبانی اسلامی و تفسیرهای شورای نگهبان، به صورت منطقی و عادلانه تبیین و اجرا شده است. هرچند چالشهایی در زمینۀ تعارض قوانین و تبعیضهای اداری وجود دارد، اما رویکرد عدالت‌محور و تاکید بر شرایط مساوی، زمینه‌ساز حکمرانی مطلوب و صیانت از کرامت انسانی بوده است. این اصول، تضمین‌کنندۀ حقوق و آزادی‌های اساسی شهروندان و پایه‌گذار نظامی عادلانه و قانونمند در جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌روند.

feasibility of justice and equality as components of good governance in the views of the guardian council

one of the most fundamental principles of fundamental rights and democracy is the principle of equality(justice)in the legal system.the importance of this principleinthe legalsystemgoesbacktothe roltthatthis principlehasin guaranteeing the basic rights and freedoms of the people.the concept of justice can bedefinedwith the minimum constituentcomponentinthesenseoftheobedienceofallmembersofthesociety,especialytherulers,tothelaw.itispossibletodefinetheconceptofjusticewithitsminimumconstitucomponent,whichmeanstheobedienceofallmembersofthesociety,especiallythe rulers, to the law. based on this, each legal system based on its accepted worldview has accepted a certain concept of justice as the dominant concept. one of the principles of the principle of justice is equality before the law) as the components of optimal governance in the views of the guardian council, this result has been obtained using the descriptive-analytical method. that equality in iran’s legal system, influenced by islamic worldview, has been interpreted and recognized in the form of the general theory of justice.in iran’s legal system, equality is valid as a necessary condition for the formation of a justice-based legal system, but justice is a sufficient condition for the rule of law. constitutes the legal system of iran. in this research, an attempt has been made to analyze the views of the guardian council on how to guarantee the principle of equalityin frontof the lawof information and to identify thesourcescited bythe