تحلیل امکان تقرّب هنر به مفاهیم دینی

هدف: هنر به عنوان زبان قدسی و آسمانی همیشه در کنار دین حضور داشته و بار انتقال مفاهیم دینی را بر دوش کشیده است. در دوران مدرن میان دین و هنر فاصله افتاده است. در این پژوهش به دنبال این بودیم که کدام هنر توان انتقال مفاهیم دینی را دارد و کدام دسته از هنرها چنین توانایی ندارند. ‌روش: نوشتار حاضر در گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‏ای و در استنتاج از روش توصیفی تحلیلی بهره برده است. یافته‏ها: با ملاک صورت (فرم) می‌توان نسبت هنر با دین را تعریف و هنر را به دو دسته هنرهای مقرّب و هنرهای مبعّد تقسیم‌بندی کرد. نتیجه‌گیری: هنرهای مقرّب هنرهایی‌اند که امکان تقرّب هنر به مفاهیم دینی را فراهم می‌آورند؛ با این ویژگی که چندان به جزییات نمی‌پردازند و با کمک نمادها موضوع اثر را به نمایش می‌گذارند. مخاطب در این دست هنرها، انسانی منفعل نیست؛ بلکه با کمک اوست که اثر هنری تکمیل می‏شود. هنرهای اسلامی بیشتر از نماد استفاده می‌کنند و به واسطۀ نماد، منظور خود را به مخاطب منتقل می‌کنند و آسیبی به مفهوم دینی اثر وارد نمی‌کنند. هنر مقرّب می‌تواند مفاهیم دینی را با حفظ چارچوب آن به مخاطب منتقل کند؛ اما هنرهای مبعّد، هنرهایی‌اند که تلاش می‌کنند همۀ جزییات را به تصویر بکشند و کوچک‏ترین نکته‌ای را فرو نمی‌گذارند؛ در حالی‏که تلاش برای نمایش جزییات در امور غیر محسوس، موفّقیت‏آمیز نیست؛ زیرا از یک‏سو اصرار دارد تصویر همراه با جزییات امر غیر محسوس را نمایش دهد و از سوی دیگر، تصویری از امر غیر محسوس نزد خود ندارد. در نتیجه، تصویر تحریف‏شده و جعلی از امور غیر محسوس دینی ارائه می‌دهد. روشن است که این دست هنرها نمی‌توانند واسط میان مخاطب و پیام دینی باشند.