نقش محافظتی کوآنزیم q10 در اختلالات عصبی: یک مرور روایی

سابقه و هدف: اختلالات عصبی، از جمله بیماری‌های مزمن نورودژنراتیو و آسیب‌های حاد مغزی، یکی از علل اصلی ناتوانی‌های شناختی و حرکتی در سراسر جهان هستند. استرس اکسیداتیو و اختلال در عملکرد میتوکندری مکانیسم‌های کلیدی در رخداد این اختلالات مغزی هستند. به دلیل خواص آنتی‌اکسیدانی قوی کوآنزیم q10 (coq10) و نقش حیاتی آن در حفظ عملکرد میتوکندری، تحقیقاتی در مورد تاثیر آن در اختلالات عصبی انجام شده است. مطالعه حاضر، مروری بر یافته‌های مطالعات آزمایشگاهی، مدل‌های حیوانی و کارآزمایی‌های بالینی در رابطه با اثرات بالقوه‌ی coq10 در تعدادی از بیماری‌های نورودژنراتیو شامل بیماری پارکینسون، بیماری آلزایمر، بیماری هانتینگتون و اسکلروز جانبی آمیوتروفیک و شرایط نورولوژیک حاد مانند استروک ایسکمیک حاد و آسیب مغزی تروماتیک می‌باشد. جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی pubmed، scopus،web of science  و google scholar تا اکتبر 2025 با استفاده از کلید ‌واژه‌های مرتبط انجام شد. coq10 در غشای داخلی میتوکندری ها حضور دارد و به عنوان یک ناقل الکترون در زنجیره انتقال الکترون نقشی اساسی در تولید انرژی سلولی ایفا می کند. مطابق با نتایج مطالعات پیشین، کاهش در سطوح coq10 در اختلالات نورولوژیک، مرتبط با افزایش نشانگرهای استرس اکسیداتیو، اختلال در عملکرد میتوکندری و نهایتا تشدید دژنراسیون نورونی بوده است. مطالعات متعدد در مدل‌های مختلف، اثرات محافظت عصبی coq10 را نشان داده‌اند، که عمدتاً از طریق کاهش استرس اکسیداتیو، افزایش عملکرد میتوکندری و مهار مرگ سلولی است. به علاوه، مطالعات انسانی تایید کرده‌اند که coq10 به عنوان یک مکمل، ایمن و قابل تحمل است. علیرغم نتایج امیدوار کننده از مطالعات حیوانی، کارآزمایی‌های بالینی بیش‌تر و با طراحی مناسب برای تایید اثر بخشی coq10 در درمان اختلالات عصبی انسان مورد نیاز است. 

the neuroprotective role of coenzyme q10 in neurological disorders: a narrative review

background and purpose: neurological disorders, including chronic neurodegenerative diseases and acute brain injuries, are among the leading causes of cognitive and motor disabilities worldwide. oxidative stress and mitochondrial dysfunction are key mechanisms in the occurrence of these brain disorders. due to the potent antioxidant properties of coenzyme q10 (coq10) and its critical role in maintaining mitochondrial function, research has been conducted on its effects in neurological disorders. this review examines findings from laboratory studies, animal models, and clinical trials concerning the potential benefits of coq10 in various neurodegenerative diseases, such as parkinson's disease, alzheimer's disease, huntington's disease, and amyotrophic lateral sclerosis, as well as in acute neurological conditions like acute ischemic stroke and traumatic brain injury.a search was conducted in the pubmed, scopus, web of science, and google scholar databases up until october 2025, using relevant keywords. coq10 is present in the inner membrane of mitochondria and plays a key role in cellular energy production as an electron carrier in the electron transport chain. according to the results of previous studies, decreased levels of coq10 in neurological disorders have been associated with increased markers of oxidative stress, impaired mitochondrial function, and ultimately increased neuronal degeneration. numerous studies in various models have demonstrated the neuroprotective effects of coq10, primarily through reducing oxidative stress, enhancing mitochondrial function, and inhibiting cell death. furthermore, human studies have confirmed that coq10 is safe and well-tolerated as a supplement. despite the promising results from animal studies, further well-designed clinical trials are needed to confirm the efficacy of coq10 in treating human neurological disorders.