بررسی اثر لارو کشی اسانس سه گونه گیاه نعناع روی پشه‌ آنوفل استفنسی در شرایط آزمایشگاهی

سابقه و هدف: با توجه به افزایش مقاومت پشه‌های ناقل بیماری‌هایی مانند مالاریا در برابر سموم شیمیایی و نگرانی‌های زیست ‌محیطی ناشی از مصرف بی‌رویه آن‌ها، این پژوهش با هدف ارزیابی اثرات حشره‌کشی اسانس‌های سه گونه نعناع بومی مازندران (نعناع فلفلی، آبی و پونه) روی لارو پشه آنوفل استفنسی انجام پذیرفت که می‌تواند راهگشای تولید حشره‌کش‌های گیاهی ایمن و موثر باشد.مواد و روش ‌ها: در این مطالعه تجربی، نمونه‌های سه گونه نعناع (فلفلی، آبی و پونه) از مناطق مختلف استان مازندران جمع‌آوری شدند و اسانس‌گیری به روش کلونجر انجام شد. ترکیبات شیمیایی اسانس‌ها با دستگاه gc-ms آنالیز شد. آزمون زیست‌سنجی روی لاروهای اواخر سن سوم و اوایل سن چهارم پشه آنوفل استفنسی بر اساس پروتکل who انجام شد. داده‌ها با رگرسیون پروبیت در نرم‌افزار rstudio حلیل و مقادیر lc25، lc50 و lc99 محاسبه گردید.یافته‌ها: با توجه مقادیر lc25، lc50 و lc99 اسانس گیاه نعناع پونه به ترتیب 77/64،57/50،/218/80 میلی‌گرم بر لیتر بیش‌ترین و اسانس گیاه نعناع فلفلی به ترتیب 106/88، 143/29، 393/75 میلی‌گرم بر لیتر کم‌ترین اثر لاروکشی را نشان داد. بر اساس طیف gc-ms در اسانس گیاهان نعناع فلفلی، نعناع پونه و نعناع آبی به ترتیب تعداد 30، 40 و 43 ترکیب شیمیایی شناسایی شد. بیش‌ترین ترکیب شناسایی ‌شده در اسانس گیاهان نعناع فلفلی، نعناع پونه و نعناع آبی؛ به ترتیب شامل ترکیب منتول 61/23 درصد، اکسید پیپریتنون، 22/63 درصد و 1 و 8-سینئول 18/54 درصد بود. هم‌چنین ترکیب 1 و 8-سینئول به‌عنوان ترکیب مشترک در اسانس هر سه گیاه دیده شد.استنتاج: هر سه گیاه نعناع فلفلی، نعناع پونه و نعناع آبی اثر بخشی مناسبی را بر کشندگی لارو آنوفل استفنسی دارند. با توجه به این که گیاهان به‌عنوان منابع تهیه حشره‌کش‌ها، عوارض کم‌تری را نسبت به ترکیبات شیمیایی دارند، بنابراین نتایج این تحقیق می‌تواند چشم‌انداز مناسبی را در استفاده از اسانس گیاهان به‌عنوان جایگزین مناسب برای حشره‌کش‌های شیمیایی ارائه نماید. 

laboratory evaluation of the larvicidal activity of essential oils from three mentha species against anopheles stephensi

background and purpose: considering the increasing resistance of disease-transmitting mosquitoes, particularly malaria vectors, to chemical insecticides, as well as the environmental and health concerns arising from their excessive use, this study investigates the insecticidal effects of essential oils from three native mentha species in mazandaran province on anopheles stephensi larvae, which could contribute to the development of safe and effective plant-based insecticides.materials and methods: in this laboratory experimental study, the samples of three mentha species were collected from different regions of mazandaran province. essential oils were extracted using the clevenger apparatus. the chemical composition of the essential oils was analyzed using gas chromatography–mass spectrometry (gc–ms). bioassays were conducted on late third- and early fourth-instar larvae of anopheles stephensi following the world health organization (who) protocol. data were analyzed using probit regression in rstudio, and lc₂₅, lc₅₀, and lc₉₉ values were calculated.results: according to the lc₂₅, lc₅₀, and lc₉₉ values, pennyroyal exhibited the highest larvicidal activity, with values of 57.50, 77.64, and 218.80 mg/l, respectively, while peppermint showed the lowest activity, with values of 106.88, 143.29, and 393.75 mg/l, respectively. based on the gc–ms analysis, the number of identified chemical compounds in the essential oils of peppermint, pennyroyal, and water mint was 30, 40, and 43, respectively. the most abundant compound identified in the essential oils of peppermint, pennyroyal, and water mint was menthol (23.61%), piperitenone oxide (22.63%), and 1,8-cineole (18.54%), respectively. moreover, 1,8-cineole was observed as a common constituent in the essential oils of all three species.conclusion: it was found that all three plants exhibited significant larvicidal effects against anopheles stephensi larvae. considering that plant-derived insecticides and medicines generally have fewer side effects than chemical compounds, the findings of this study provide valuable insights into the potential use of essential oils as safe and effective alternatives to conventional chemical insecticides.