بررسی زیست‌محیطی برخی از عناصر سنگین در توده‌ی نفودی معدن مس سونگون ورزقان، شمال‌غرب ایران

زمینه و هدف: از مهمترین آلاینده های زیست محیطی، فلزات سنگین هستند که از فعالیت های صنعتی نظیر معدن کاری، تولید سوخت و انرژی، کاربرد علف کشها، پاک کننده ها و تولید ضایعات شهری وارد محیط زیست می شوند. مهم ترین و باارزش ترین زیستگاه طبیعی در منطقه ی مورد مطالعه، ذخیره گاه زیست کره ی ارسباران است. هدف از این پژوهش، تعیین غلظت عناصر سنگین در معدن مس سونگون است که پتانسیل آلودگی زیست محیطی را دارند.روش بررسی: نمونه های جمع آوری شده پس از آماده سازی، توسط روش icp-ms مورد تجزیه قرار گرفتند. سپس داده های ژئوشیمیایی توسط نرم افزارهایی چون spss تحلیل آماری شد. محاسبات تک متغیره و چندمتغیره ی زیادی از جمله: هم بستگی خطی، آنالیز خوشه ای و آنالیزهای فاکتوری بر روی پایگاه داده ها انجام شد.یافته ها: بررسی ها نشان می دهد که سنگ های این منطقه از عناصر te، mo، cu، s، as، sb، bi، w، ag، tl، u، sn و pb غنی شده اند. در بین آنها، غنی شدگی te، mo، cu و s خیلی چشم گیر است. سه گروه در نمودار آنالیز خوشه ای قابل تشخیص است: 1- sc، ti، v، cr، ni، be، u، tl، co و fe. 2- bi، w، ag، sn، cu و as. 3- sb، zn، mn، pb، mo و te. بیشترین مقادیر هم بستگی بین عناصر sctiv، cr-ni، be-u، co-fe، ag-sn و sb-zn مشاهده می شود. عیار استخراجی مس و مولیبدن در مجتمع سونگون، به ترتیب 0.61 و 0.01 درصد می باشد درحالی که متوسط آن ها در سنگ های مورد مطالعه، به ترتیب 0.73 و 0.0113 درصد است که نزدیک به یک دیگر می باشند.بحث و نتیجه گیری: تشکیل کانی های سولفیدی، عاملی برای بالا بودن مقدار عناصر کالکوفیل در سنگ های توده ی نفوذی معدن مس سونگون است. با توجه به این که فعالیت های معدن کاری ممکن است سبب رهاسازی عناصر سنگین و سمّی به چرخه های ژئوشیمیایی شوند، طراحی در امر استخراج مواد معدنی بسیار مهم بوده و باید با حساسیت و ارزیابی صحیح و دقیق زیست محیطی، انجام شود. بنابراین چنانچه سایت معدنی مورد بازسازی قرار نگیرد به زمین های آلوده تبدیل شده و این آلودگی سبب تغییرات فراوان در خواص فیزیکوشیمیایی و ph خاک می‌شوند. مدیریت صحیح، کارآمد و پویای زیست محیطی، به طور مداوم باید در مورد فعالیت های معدن کاری، اعمال شود تا مبادا این فعالیت ها از مسیر توسعه ی پایدار و سالم، منحرف گردد.

environmental investigation of some heavy elements in the intrusive mass of soungoun copper mine in varzaqan، north-west of iran

background and objective: among the most important environmental pollutants are heavy metals that enter the environment from industrial activities such as mining، fuel and energy production، the use of herbicides، cleaners، and urban waste production. the most important and valuable natural habitat in the study area is arasbaran biosphere reserve. the purpose of this research is to determine the concentration of heavy elements in soungoun copper mine، which have the potential of environmental pollution.material and methodology: the collected samples after preparation were analyzed by icp-ms method. then the geochemical data were statistically analyzed by software such as spss. many univariate and multivariate calculations including: linear correlation، cluster analysis and factor analysis were performed on the database.findings: investigations show that the rocks of this area are enriched with elements te، mo، cu، s، as، sb، bi، w، ag، tl، u، sn and pb. among them، the enrichment of te، mo، cu and s is very impressive. three groups can be distinguished in the cluster analysis diagram: 1- sc، ti، v، cr، ni، be، u، tl، co and fe. 2- bi، w، ag، sn، cu and as. 3- sb، zn، mn، pb، mo and te. the highest correlation values are observed between sc-ti-v، cr-ni، be-u، co-fe، ag-sn and sb-zn elements. the extracted grade of copper and molybdenum in soungoun complex is 0.61% and 0.01%، respectively، while their average in the studied rocks is 0.73% and 0.0113%، respectively، which are close to each other.discussion and conclusion: the formation of sulphide minerals is a factor for the high amount of chalcophile elements in the intrusive mass rocks of soungoun copper mine. due to the fact that mining activities may cause the release of heavy and toxic elements into geochemical cycles، design is very important in the matter of extracting minerals and should be done with sensitivity and correct and accurate environmental assessment. therefore، if the mining site is not restored، it will turn into polluted land and this pollution will cause many changes in the physicochemical properties and ph of the soil. correct، efficient and dynamic management of the environment must be continuously applied to mining activities so that these activities do not deviate from the path of sustainable and healthy development.