معرفی سامون به‌عنوان بخشی از منظرِ شبانی در ایران نمونۀ موردی: سامون تَتِرِساق در بلدۀ مازندران

مراتع، نقشی بسیار حیاتی در حفظ تعادل اکوسیستم‌ها و تامین خوراک دام ایفاء می‌کنند. به‌منظور حفاظت از دام، بهره‌برداری مناسب از مراتع و تامین معیشت و زیست جوامع محلی، نظام‌های ساختاری و کارکردی متنوعی توسط انسان در طول زمان شکل‌گرفته و تبدیل به منظرِ شبانی شده ‌است. این منظر در مناطق روستایی ایران با چالش‌های متعددی مواجه است. تغییرات اقلیمی، مهاجرت و چرخش از نظام دامداری سنتی به صنعتی، آن‌ها را در معرض زوال و فراموشی قرار داده‌ است. هدف این پژوهش معرفی یکی از اجزای منظرِ شبانی در بلدۀ مازندران به‌نام «سامون» است. سامون، ظرفی است عرفی که برای تدقیق مرزهای شبانی، زیستی و معیشتی اهالی این‌روستاها از آن استفاده‌شده و دارای عرصه‌ها و پهنه‌های مختلف کالبدی و عناصر هویتی غیرکالبدی است. این پژوهش به‌دنبال پاسخ به دو پرسش دربارۀ  چیستی اندام‌ها، عناصر و ارزش‌های موجود در سامون بوده و در این مسیر از روش توصیفی-تحلیلی بهره برده‌ است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سامون تَتِرِساق دارای سه عرصۀ زیستی، مرتعی و زراعی بوده و هر یک از عرصه‌ها دارای دو پهنۀ جداگانه هستند. اهالی سامون به‌وجودآورنده و توسعه‌دهندۀ ارزش‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و کالبدی در طول قرن‌ها بوده‌اند و به‌نوعی از آن تاکنون پاسداری کرده‌اند. اما هم‌اکنون با توجه به رشد فزآیندۀ زوال منظر شبانی می‌بایست با پژوهش گسترده بر وضعیت عرصه و حریم سامون‌ها به مقولاتی چون: ایجاد و تقویت صنایع تبدیلی متوازن جاذب جمعیت و استفاده از ظرفیت‌های گردشگری منظرِ شبانی ازجمله اَگری‌توریسم و فارم‌توریسم نیز توجه نمود.

introducing samoun as a part of the pastoral landscape in iran case study: samoun tattersaq in mazandaran province

the pastoral heritage in the rural areas of iran, especially in the village, faces many challenges. climatic changes, migration and turning from the traditional livestock system to an industrial one have caused its decline and oblivion. this research examines the samoun system in the pastoral heritage of baladeh, focusing on the tattersaq sector. the main goal of this research is to document and analyze the architectural and cultural features of the samoun system in the pastoral heritage of baladeh. the main question of the research is how the samoun system in the pastoral heritage of baladeh and tattersaq village helps to preserve and sustain this heritage? the main hypothesis is that the samoun system, with its special features, plays an important role in preserving and transmitting local and cultural knowledge related to traditional farming and animal husbandry. this research uses the descriptive-analytical method. data were collected through field observation, interviews with local people and review of written sources. data analysis has been done using qualitative methods. the results of the research show that the samoun system in the pastoral heritage of the town and tattersaq village, with its special architectural and cultural features, has four types of hidden values and plays an important role in preserving and transmitting local and cultural knowledge related to traditional animal husbandry. this system can be used as a model to preserve and revive pastoral heritage in other rural areas of iran.