سبک ‌سازی در معماری ایران از راهکار سازه‌ای تا ترکیب با فضای معماری با تاکید بر گنبد سلطانیه

معماران ایرانی برای پایدارسازی سازه‌های تاریخی، به‌ جای افزودن پیچیدگی، به کاهش وزن و سبک‌سازی بنا می‌پرداختند. زیبایی ظاهری نیز برای آنان اهمیت داشت و در این‌راستا، راهکارهایی ابداع می‌کردند که علاوه‌ بر کاهش وزن، زیبایی و کارایی سازه را هم حفظ کنند، و سبک‌سازی در معماری ایران ابتدا یک راهکار سازه‌ای ساده بود؛ ولی در ادامه معماران توانستند این راهکار سازه‌ای با راهکارهای معمارانه ترکیب کنند و در عین سبک‌سازی، فضاهای زیبای معماری خلق کنند و مقبرۀ محمد خدابنده در سلطانیه به‌عنوان بزرگ‌ترین بنای آرامگاهی دوران اسلامی ایران عالم یکی از سازه‌های پیچیده‌ای می‌باشد که فنون سبک‌سازی ترکیبی مانند: صندوقه کردن، کنوبندی، قید کردن در آن به‌کار رفته است. به‌نظر می‌رسد این راهکار ترکیبی سازه و معماری می‌تواند یکی از موثرترین عوامل پایداری گنبد سلطانیه محسوب شود. این پژوهش به‌دنبال پاسخ به این سوال است؛ راهکارهای سبک‌سازی در سازه‌های تاریخی از یک راهکار ساده سازه‌ای تا ترکیب سازه با معماری برای زیبای در عین توجه به الزامات سازه‌ای در معماری ایران چگونه بود و در گنبد سلطانیه این موارد چطور کاربست یافته است؟ این تحقیق از لحاظ هدف از تحقیق‌های بنیادی می‌باشد که به روش توصیفی-تحلیلی کار شده است و جمع‌آوری اطلاعات و داده‌های آن ازطریق مطالعات کتابخانه‌ای در حوزه سبک‌سازی و انواع آن با به‌همراه پیمایش‌های میدانی در نمونۀ مطالعاتی بود و نتایج تحقیق نشان‌‌‌داد استفاده از فنونی چون کم شدن ضخامت از پاکار تا راس گنبد، استفاده از گنبد دو پوسته و هم‌چنین وجود ایوان‌های داخلی و خارجی، موجب کاهش وزن سازه در کنار ایجاد فضاهای معماری منحصر به ‌فرد می‌باشد. 

lightweighting in iranian architecture: from structural solutions to integration with architectural space, with an emphasis on the dome of soltaniyeh

iranian architects, to stabilize historical structures, opted for reducing weight and lightening the construction instead of adding complexity. aesthetic beauty was also important to them, and in this regard, they devised solutions that, in addition to reducing weight, also preserved the beauty and functionality of the structure. lightweighting in iranian architecture initially was a simple structural solution, but later architects were able to combine this structural solution with architectural approaches. while lightening the load, they created beautiful architectural spaces. the mausoleum of mohammad khodabandeh in soltaniyeh, as one of the largest funerary buildings of the islamic era in iran, is a complex structure in which combined lightweighting techniques such as boxing (sanduqeh kardan), interlocking (kenobandi), and bracing (ghayd kardan) have been employed. it seems that this combined structural and architectural approach can be considered one of the most effective factors in the stability of the dome of soltaniyeh. this research seeks to answer the question: how were lightweighting solutions in historical structures developed in iranian architecture, from a simple structural solution to the integration of structure and architecture for beauty while considering structural requirements? and how were these cases applied in the dome of soltaniyeh? this research is fundamental in its objective and has been conducted using a descriptive-analytical method. information and data were collected through library studies in lightweighting and its types, along with field surveys in the case study. the research results showed that the use of techniques such as decreasing thickness from the base to the apex of the dome, the use of a double-shelled dome, as well as the presence of internal and external iwans, led to a reduction in the weight of the structure alongside the creation of unique architectural spaces.