قومیت؛همگرایی یا واگرایی(مطالعه موردی:ایران و جمهوری آذربایجان)

در این مقاله، موضوع قومیت با محور همگرایی یا واگرایی بین ایران و جمهوری آذربایجان، بررسی شده است. قوم‌گرایی به‌مثابه مولفه‌ای بازدارنده و ناسازگار در مناسبات میان ایران و جمهوری آذربایجان نقش داشته و باعث گردیده که ایران و آذربایجان علیرغم پیشینه مشترک تاریخی، سرزمینی، فرهنگی و مذهبی روابط دوستانه‌ای نداشته باشند. بنابراین، پرسش اساسی این بوده که قومیت‌گرایی چه تاثیری بر بر مناسبات ایران و آذربایجان داشته است؟ در پاسخ، فرضیه اساسی این بوده که به نظر می‌رسد که پیگیری سیاست‌های قومیت‌گرایی از سوی آذربایجان منجر به واگرایی ایران و آذربایجان شده است. روش پژوهش کتابخانه‌ای و با عنایت به مطالب و منابع موجود توصیفی-تحلیلی بوده است. در روش کتابخانه از مطالعه متون، مقاله‌ها، سایت‌ها و غیره استفاده شده است. شیوه تحلیل مطالب به صورت کیفی موردی است. گردآوری اطلاعات بنحو فیش‌برداری است. یافته‌های پژوهش این بوده که عوامل و بسترهای واگراساز در مناسبات ایران و آذربایجان در راستای قومیت دو کشور مباحثی همچون ژئوپلیتیک اقوام و گرایش‌های تجزیه-طلبانه، تقابل ناشی از هویت جغرافیایی- تاریخی کنشگران ایرانی و آذری، تقابل رویکردهای ناسیونالیستی ترکی - ایرانی، هویت قومی- ملی متضاد بین کنشگران دو کشور (پانترکیزم و تهدید تمامیت ارضی ایران)، ایجاد ‌آذربایجان ‌بزرگ، پیگیری سیاست‌های قوم‌گرایانه توسط جمهوری آذربایجان، سیاست الحاق‌گرایی مبتنی بر قومیت جمهوری آذربایجان، قوم‌گرایی افراطی آذری‌ها، بوده است. بیشتر موانع، اختلافات و مشکلات کنونی به سرشت نظام سیاسی دو کشور و همچنین رقابت آنها در راستای نظام‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مربوط است. جمهوری آذربایجان عمق ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران بوده و بنابراین، از ویژگی‌های همسویی با ایران برخوردار می‌باشد که این مهم، هم فرصت‌آفرین و و هم تهدیدآور لحاظ می‌شود.

ethnicity;convergence or divergence(case study:iran and the republic azerbaijan)

in this article, the issue of ethnicity has been examined with the focus on convergence or divergence between iran and the republic of azerbaijan. ethnicity has played a role as an inhibiting and incompatible component in relations between iran and the republic of azerbaijan and has caused iran and azerbaijan to not have friendlyrelations despite their common historical, territorial, cultural andreligious background. therefore, the author has sought to answer the basic question using a descriptive-analytical method: what effect has ethnicism had on relations between iran and azerbaijan? in response, the basic hypothesis is that it seems that the pursuit of ethnic policiesby the government of the republic of azerbaijan has led to thedivergence of iran and azerbaijan. the findings of the research arebased on the fact that the factors and platforms that diverge in therelations between iran and azerbaijan in line with the ethnicity of thetwo countries are issues such as the geopolitics of the ethnic groupsand separatist tendencies, the confrontation arising from thegeographical-historical identity of iranian and azeri activists, theconfrontation of turkish-iranian nationalist approaches, the conflictingethnic-national identities between the activists of the two countries(pan-turkism and the threat to iran's territorial integrity), the creationof greater azerbaijan, the pursuit of ethnic-based policies by therepublic of azerbaijan, the annexationist policy based on the ethnicityof the republic of azerbaijan, and the extreme ethnicism of the azeri.