ارزیابی اقتصادی عملکرد و خصوصیات زراعی گیاهان دارویی در مناطق روستایی سیستان

با توجه به محدودیت منابع آبی و تداوم کم‌بارشی و خشکسالی‌های اخیر در منطقه سیستان، توسعه کشت گیاهان اقتصادی و کم آب بر و نیز تقویت صنایع تبدیلی با هدف افزایش درآمد کشاورزان و حفظ ماندگاری در منطقه بسیار حیاتی و ضروری است. این پژوهش با هدف ارزیابی اقتصادی عملکرد و خصوصیات زراعی گیاهان دارویی در مناطق روستایی سیستان انجام شد. اطلاعات تحقیق از طرح‌های پژوهشی در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان در دو روستای ده بلند و زهک به دست آمد. تجزیه ‌و تحلیل اطلاعات با استفاده از روش‌های اقتصاد مهندسی و معیارهای ارزش فعلی خالص و نسبت منفعت به هزینه انجام ‌شد. همچنین برای تصمیم‌گیری در اولویت‌بندی گیاهان دارویی بر اساس نقطه‌نظر بهره‌برداران از روش خاکستری به عنوان یکی از روش های تصمیم‌گیری چند شاخصه استفاده ‌شد. نتایج نشان داد نسبت منفعت به هزینه گیاهان دارویی اسفرزه، سیاه‌دانه و زنیان به ترتیب 5/37، 4/7 و 4/6 بود. ازاین‌رو با توجه به مثبت بودن این نسبت در منطقه کلیه گیاهان دارویی مورد بررسی ازنظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه هستند و می‌توانند در ایجاد تنوع کشت و افزایش درآمد موثر باشند. علاوه بر این گیاه دارویی اسفرزه با نسبت منفعت به هزینه 5/37 اقتصادی‌ترین محصول انتخاب شد. همچنین نتایج نشان داد مهمترین اولویت‌بندی گیاهان دارویی از دید بهره‌برداران به گزینه‌های مناسب بر اساس شاخص آنتروپی، افزایش بهره‌وری و راندمان آبیاری، کم آب‌بر، افزایش درآمد، امید به زندگی، ماندن در روستا و افزایش اشتغال است. ازاین‌رو در صورت فراهمی آب مطمئن در طول دوره، بازاریابی و بسته‌بندی مناسب برای ارائه در بازار و فراهمی بستر مناسب فراوری، گیاهان دارویی در ایجاد اشتغال مولد از طریق ایجاد صنایع وابسته می‌توانند تحولی بزرگ در منطقه رقم زنند. بر این اساس ضمن پیشنهاد برنامه ریزی ترویجی برای آموزش مستمر کشاورزان در افزایش بهره وری این محصولات، با توجه به سودآوری آن‌ها، برنامه ریزی برای احداث واحدهای فراوری محصولات یاد شده در منطقه توصیه می شود.

economic evaluation of yield and agronomic characteristics of medicinal plants in rural areas of sistan

abstractintroductiongiven the limited water resources, low rainfall, and recent droughts in the sistan region, it is essential to promote the cultivation of economically viable, low-water plants and enhance conversion industries to boost farmers’ income and ensure sustainability. the rich diversity of medicinal and ornamental plant species in sistan and baluchistan presents investment opportunities for knowledge-based companies. private sector investment in the region’s 1,200 plant species can drive economic growth. this study aims to economically evaluate the performance and agronomic characteristics of medicinal plants in rural areas of sistan.materials and methodsdata were collected from research projects conducted at the center for research and education of agriculture and natural resources in sistan in the villages of deh boland and zahek. engineering economy techniques, net present value criteria, and benefit-cost ratio analysis were used for data analysis. the gray method of multi-indicator decision-making was applied to prioritize medicinal plants based on user perspectives.results and discussion the benefit-to-cost ratios for sfarzah, syahdane, and zanyan medicinal plants were found to be 5.37, 4.7, and 4.6, respectively, indicating their economic viability and potential for crop diversity and income generation. sfarze emerged as the most economical product with a ratio of 5.37. user prioritization of medicinal plants favored options that enhance productivity, reduce water consumption, increase income, life expectancy, village residency, and employment. with adequate water supply, marketing, and processing infrastructure, medicinal plants can significantly impact the region’s economy through employment creation and related industries.conclusionscultivating medicinal plants in sistan is economically viable and can improve crop diversity and income. developing a practical plan for medicinal plants in the region can lead to substantial economic improvements. recommendations include extension planning for farmer training and the construction of processing units in the region.