عاملیت اشیاء در بازتولید معنای جنگ ایران و عراق: خوانشی پساانسان‌گرایانه از ماشین جنگ

این مقاله با هدف بازخوانی جنگ ایران و عراق از منظر پساانسان‌گرایی، به بررسی عاملیت اشیاء در بازتولید معنا و حیات جنگ می‌پردازد. پرسش محوری پژوهش این است که چگونه نیروهای غیربشری -از جمله اسلحه، لباس، عکس، و اشیاء روزمره‌- در شبکه‌ای از تعاملات انسانی و غیرانسانی، در شکل‌دهی به تجربه زیسته، حافظه جمعی و نظام معنایی جنگ نقش ایفا کرده‌اند. چارچوب نظری مقاله بر مبانی اندیشه‌های برایان ماسومی، ارین منینگ، و دلوز و گتاری استوار است که در آن زندگی به‌مثابه شبکه‌ای از نیروهای درهم‌تنیده فهم می‌شود و عاملیت از انحصار انسان خارج می‌گردد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل ریزوماتیک داده‌های گردآوری‌شده از مصاحبه‌ها، یادداشت‌ها، عکس‌ها و متون خاطرات جنگ است. یافته‌ها نشان می‌دهند که ماشین جنگ ایران و عراق نه فقط سامانه‌ای نظامی، بلکه شبکه‌ای پویا از بدن‌ها، اشیاء و تکنیک‌ها بوده است که از خلال آن معنا، حافظه و زیست روزمره بازتولید ده بوند. اشیاء در این شبکه، به‌جای ایفای نقش ابزاری، به کنشگرانی فعال تبدیل شده که در تعامل با بدن و فضا، دلالت‌های فرهنگی و عاطفی تازه‌ای را پدید آورده‌ بودند. نتیجه نهایی پژوهش تاکید می‌کند که فهم جنگ به‌مثابه ماشین پساانسانی، امکان بازاندیشی و بازتعریف نسبت انسان با ماده، تکنیک و معنا را فراهم می‌سازد.

the agency of objects in the reproduction of meaning in the iran–iraq war: a posthumanist reading of the war machine

this article examines the agency of objects in the reproduction of meaning and the lived endurance of the iran–iraq war through a posthumanist lens. the central research question asks how nonhuman forces—including weapons, clothing, photographs, and everyday artifacts—participate within a network of human and nonhuman interactions to shape lived experience, collective memory, and the symbolic order of the war. the theoretical framework draws on the work of brian massumi, erin manning, and deleuze and guattari, who conceptualize life as an entangled field of forces and release agency from an exclusively human domain. methodologically, the study employs a qualitative approach based on rhizomatic analysis of data gathered from interviews, field notes, photographs, and war memoirs. the findings suggest that the iran–iraq war machine operated not merely as a military apparatus but as a dynamic assemblage of bodies, objects, and techniques through which meaning, memory, and everyday life were continually reproduced. objects within this assemblage did not function simply as tools; rather, they emerged as active agents that, in their interactions with bodies and spatial environments, generated new cultural and affective significations. the study concludes that conceptualizing war as a posthuman war machine enables a rethinking and redefinition of the relationship between humans, materiality, technique, and meaning.