شکل‌گیری هویت دانشجویی در آموزش عالی ایران پس از انقلاب: واکاوی ادراک استادان پیشکسوت ایرانی

هدف پژوهش حاضر، واکاوی ادراک استادان پیشکسوت از نحوۀ شکل‏گیری و دگرگونی هویت دانشجویی در آموزش عالی ایران پس از انقلاب اسلامی است. ازآنجاکه مدل منسجمی در این زمینه گزارش نشده بود، پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریۀ داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‏کنندگان شامل 12 نفر از استادان دانشگاه‏های ایران بودند که تجربۀ دانشجویی پیش از انقلاب داشته و اکنون به‌عنوان عضو هیئت علمی فعالیت می‏کنند. نمونه‌گیری به‏شیوۀ نظری انجام شد و گردآوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته ادامه یافت. داده‌ها با کدگذاری باز، محوری، و انتخابی تحلیل شدند و مدل مفهومی استخراج شد. یافته‌ها نشان داد از دیدگاه مشارکت‏کنندگان، هویت دانشجویی پس از انقلاب در ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی، دینی، و حرفه‌ای بازتعریف شده و تحت‏تاثیر زمینه‌های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی معاصر قرار دارد. در مدل برساخته، فضای سیاسی حاکم بر آموزش عالی و فضای حاکم بر نهاد علم به‌عنوان عوامل علّی و عوامل خانوادگی و عوامل اقتصادی/بازار کار به‌عنوان عوامل مداخله‏گر برجسته شدند. همچنین، از منظر مشارکت‏کنندگان، راهبردهای پیشنهادی برای بهبود هویت دانشجویی شامل واقع‏بینی و توجه به مسائل روز، حرفه‌ای‌سازی هویت از طریق تعاملات علمی، نگاه سیستمی به نظام آموزشی، و کاهش دغدغه‏های مالی دانشجویان است. این چهارچوب برآمده از ادراک استادان پیشکسوت است و می‏تواند در پژوهش‏های بعدی با تمرکز بر تجربۀ زیستۀ دانشجویان و/یا پیمایش، اعتبارسنجی و تکمیل شود. درنهایت، پیامدهای هویت دانشجویی در سه سطح فردی، سازمانی (دانشگاهی)، و ملی صورت‌بندی شد.

the formation of student identity in the iran higher education after the revolution: an analysis of the perceptions of veteran iranian professors

the present study aims to explore senior faculty members' perceptions of the formation and transformation of student identity in iranian higher education after the islamic revolution. given the lack of an integrated model in this area, the study was conducted using a qualitative approach and grounded theory methodology. the participants consisted of 12 senior faculty members from iranian universities who had experienced university life prior to the revolution and are currently serving as academic staff. theoretical sampling was employed, and data were collected through semi-structured interviews until theoretical saturation was achieved. data were analyzed through open, axial, and selective coding, leading to the development of a conceptual model. the findings indicate that, from the participants' perspectives, student identity in the post-revolutionary period has been redefined across individual, social, political, religious, and professional dimensions and has been shaped by contemporary political, economic, and social contexts. in the resulting model, the political climate governing higher education and the dominant conditions of the academic system emerged as causal factors, while family-related factors and economic and labor-market conditions functioned as intervening variables. furthermore, from the participants' viewpoint, proposed strategies for enhancing student identity include realistic engagement with contemporary issues, professionalization of identity through academic interactions, a systemic approach to the educational system, and the reduction of students' financial concerns. this framework, derived from senior faculty members' perceptions, may be validated and extended in future research through studies focusing on students' lived experiences and/or survey-based investigations. finally, the consequences of student identity were conceptualized at individual, organizational (university), and national levels.