مدلی جهت انتخاب اعضای هیئت‌ مدیره

هدف: انتخاب اعضای هیئت‌مدیره، قبل از بازنگری‌های عمیق در بنیان وجودی هیئت‌مدیره، بدون هیچ‌گونه ضابطۀ خاص و فقط به‌شکل غیررسمی و بر اساس رابطۀ خویشاوندی، رفاقت‌های دیرینه یا همکاری و منافع مشترک صورت می‌گرفت که به ترکیب نامناسب هیئت‌مدیره و فقدان تخصص کافی و در نهایت، کاهش کارایی سازمان‌ها منجر می‌شد. در واقع، انتخاب اعضای هیئت‌مدیره برای سازمان‌ها پیامدهای مختلفی دارد. با توجه به خلا اطلاعاتی در خصوص نحوۀ انتخاب اعضای هیئت‌مدیره در ایران، پژوهش حاضر در پی تدوین مدلی به‌منظور انتخاب اعضای هیئت‌مدیره است تا معیارهایی را ارائه دهد که برای سهام‌داران در انتخاب اعضا مهم است.روش: پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل تم اجرا شده است. جامعۀ آماری پژوهش، مدیرعاملان و اعضای هیئت‌مدیرۀ شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها بود و انتخاب نمونۀ آماری با استفاده از روش گلولۀ برفی انجام شد. داده‌های پژوهش با استفاده از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با 15 خبره جمع‌آوری شد و به اشباع نظری رسید.یافته‌ها: در انتخاب اعضای هیئت‌مدیره، به معیارهای بسیاری، از جمله ویژگی‌های فردی و گروهی توجه می‌شود. ویژگی‌های فردی مختصِ خود شخص، به‌عنوان عضوی از هیئت‌مدیره است که ویژگی‌های ذاتی، ارتباطات، مدیریتی، رهبری، اخلاق حرفه‌ای، تخصصی و اجتماعی را شامل می‌شود. همچنین ویژگی‌های خاص شرکت بر انتخاب اعضای هیئت‌مدیره موثر است و باید به مشخص‌بودن انتظارات از اعضای هیئت‌مدیره و ماموریت آن‌ها در شرکت به‌عنوان الزامات تاکید کرد.نتیجه‌گیری: به‌منظور انتخاب اعضای هیئت‌مدیره، چهار تم اصلی شناسایی شد. این چهار تم عبارت است از: ویژگی‌های اعضای هیئت‌مدیره، الزامات انتخاب اعضای هیئت‌مدیره، عوامل موثر بر انتخاب اعضای هیئت‌مدیره و پیامدهای مطلوب انتخاب اعضای هیئت‌مدیره. ویژگی‌های اعضای هیئت‌مدیره، ویژگی‌های فردی و گروهی را شامل می‌شود. ویژگی‌های فردی به ویژگی‌هایی اشاره دارد که مختصِ خود شخص، به‌عنوان عضو هیئت‌مدیره است که به تم‌های فرعی ذاتی، ارتباطات، مدیریتی، رهبری، اخلاق حرفه‌ای، تخصصی و اجتماعی تقسیم می‌شود. ویژگی‌های ذاتی اعضای هیئت‌مدیره، بازتابی از سوابق و ویژگی‌های شخصیتی منحصربه‌فرد مدیران است. ویژگی‌های ارتباطات، به ایجاد و حفظ همکاری خوب بین خود، سهام‌داران و مدیریت و سایر افراد اشاره دارد. ویژگی‌های مدیریتی مربوط به ویژگی‌ها و توانایی یک عضو هیئت‌مدیره است که کارایی وی را نشان می‌دهد. ویژگی‌های رهبری، شامل ویژگی‌های مرتبط با سبک رهبری و دیدگاه استراتژیک اعضای هیئت‌مدیره است. ویژگی‌های اخلاق حرفه‌ای، به رعایت انصاف و اخلاق طی فرایند مسئولیت اشاره دارد. ویژگی‌های تخصصی شامل مهارت‌ها و دانش‌هایی، همچون تجربه، تحصیلات دانشگاهی، تخصص‌های مرتبط با صنعت و… است که باید یک عضو هیئت‌مدیره در راستای فعالیت شرکت داشته باشد. ویژگی‌های اجتماعی به شهرت، ارتباطات اجتماعی فرد و نحوۀ تعامل با سایرین، ازجمله افراد درون‌سازمانی برون‌سازمانی اشاره دارد. ویژگی‌های گروهی اعضای هیئت‌مدیره، به ترکیب همگون مربوط می‌شود؛ به‌نحوی که اعضا از تخصص‌های متنوع مرتبط با شرکت برخوردار باشند. انتخاب مطلوب اعضای هیئت‌مدیره، به بهبود فضای فعالیت شرکت، کارآمدی و بهبود عملکرد شرکت منجر می‌شود.

a model for the election of the board of directors

objectivethe selection of board members used to take place before any in-depth review of the board’s foundational existence, without any specific regulations and solely through informal means such as kinship, long-standing friendships, or collaboration and shared interests. this approach often led to an inappropriate board composition, a lack of sufficient expertise, and ultimately a decline in organizational efficiency. therefore, the process of selecting board members has various consequences for organizations. given the existing information gap regarding the selection of board members in iran, this study aims to develop a model for board member selection, identifying the criteria that matter most to shareholders in this process.methodsthe present research employs the thematic analysis method. the statistical population includes ceos and board members of iranian investment companies and holdings. the statistical sample was selected using the snowball sampling method. research data were collected through semi-structured interviews with 15 experts, reaching theoretical saturation. resultswhen selecting board members, various criteria—such as individual and group characteristics—are taken into account. individual characteristics refer to qualities specific to each board member, including inherent traits, communication skills, managerial and leadership abilities, professional ethics, expertise, and social competencies. in addition, company-specific factors also influence the selection process. clearly defining the expectations and mission of board members within the organization is essential to ensure alignment with these requirements.conclusionfour main themes were identified for board member selection: (1) characteristics of board members, (2) requirements for their selection, (3) factors influencing the selection process, and (4) desirable outcomes of selecting board members. board member characteristics include individual and group characteristics. personal characteristics refer to traits specific to an individual serving as a board member. these can be categorized into seven key themes: intrinsic qualities, communication skills, managerial abilities, leadership capabilities, professional ethics, specialized expertise, and social competencies. intrinsic characteristics of board members reflect their unique personal backgrounds and personality traits. communication characteristics pertain to creating and maintaining good collaboration among themselves, shareholders, management, and other individuals. managerial characteristics relate to the qualities and abilities of a board member that demonstrate their effectiveness. leadership characteristics include traits related to leadership style and the strategic outlook of board members. professional ethics characteristics involve observing fairness and ethics during the decision-making process. specialized characteristics include skills and knowledge that a board member should have in line with the company’s activities, such as experience, academic qualifications, industry-related expertise, etc. social characteristics refer to an individual’s reputation, social connections, and interactions with others, including both internal and external organizational stakeholders. group characteristics of board members pertain to a balanced composition in which members collectively possess diverse expertise relevant to the company. selecting desirable board members leads to an improvement in the company’s working environment, efficiency, and performance.