ترسیم و تحلیل نقشۀ علمی پژوهش‌های حوزۀ کووید19 و بازار سهام: مطالعۀ کتاب‌سنجی

هدف: همه‌گیری کووید 19 علاوه‌بر تهدید سلامت عمومی، اقتصاد کشورها و به‌ویژه بازارهای سهام را با چالش‌های جدی مواجه کرد. از این رو، پژوهشگران کشورهای مختلف، هریک به سهم خود تلاش کردند تا موضوع را از جنبه‌های مختلف در این زمینه مطالعه و بررسی کنند. هدف این مقاله، مطالعۀ بیبلیومتریک پژوهش‌های انجام گرفته در حوزۀ کووید 19 و بازار سهام در ایران، از طریق ترسیم و تحلیل نقشه‌های علمی است.روش: پژوهش از نوع کاربردی بوده و با استفاده از فنون کتاب‌سنجی اجرا شده است. جامعۀ آماری پژوهش، شامل کلیه مقالات منتشر شده در حوزۀ موضوعی کووید 19 و بازار سهام در ایران از بهمن‌ماه 1398 تا فروردین‌ماه 1402 است. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نیز با استفاده از نرم‌افزارهای اکسل، راور پریمپ و وس ویور انجام شده است.یافته‌ها: بررسی‌ها نشان می‌دهد که روند انتشار مقاله‌های این حوزه در ایران، صعودی بوده است و بیشترین تعداد مقاله‌های منتشر شده نیز، به سال 1401 با 26 عنوان و 50 درصد از کل مقاله‌ها مربوط می‌شود. ارزیابی ساختار فکری پژوهش‌ها در تحلیل‌های کتاب‌سنجی، معمولاً از طریق بررسی پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها و همچنین، هم‌رخدادی واژگان انجام می‌پذیرد. پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها در شناسایی هستۀ اصلی موضوعات تشکیل‌دهندۀ ساختار فکری پژوهش‌ها و هم‌رخدادی واژگان در شناسایی خوشه‌ها، روند زمانی و همچنین، چگالی واژگان کلیدی تشکیل‌دهندۀ ساختار فکری پژوهش‌ها، از نکته نظر معرفی موضوعات غالب، توسعه‌یافته، اشباع‌شده، از بین‌رفته یا در حال ظهور مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این پژوهش به‌منظور بررسی پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها، از واژه‌های اصلی استفاده شده در عنوان، چکیده و همچنین، واژگان کلیدی منتخب نویسندگان در هریک از مقالات استفاده شد. در هر حال، پژوهشگران حوزۀ پژوهش‌های کووید 19 و بازار سهام در ایران، از 312 کلیدواژۀ اصلی در مقاله‌های خود استفاده کرده‌اند. کلیدواژه‌های کووید 19 با 47 و بازار سهام با 42 بار تکرار، پُرتکرارترین کلیدواژه‌های این حوزه هستند و بعد از آن‌ها کلیدواژه‌های بازارهای مالی، همه‌گیری، بحران، شاخص بازار سهام، بازده بازار سهام و بازده سهام قرار دارند. این کلیدواژه‌ها هستۀ اصلی موضوعات تشکیل‌دهندۀ ساختار فکری پژوهش‌های این حوزه در ایران هستند. به‌منظور بررسی هم‌رخدادی میان واژگان نیز از نقشۀ شبکه‌های اجتماعی استفاده شد. تجزیه‌وتحلیل نقشۀ شبکه‌های اجتماعی هم‌رخدادی واژگان، از طریق سه روش انجام می‌شود: 1. تحلیل خوشه‌های پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها؛ 2. بررسی روند زمانی تشکیل خوشه‌های پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها؛ 3. تحلیل چگالی پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها. اما به‌علت جدید بودن و همچنین، تعداد کم مقاله‌های این حوزه در ایران، تجزیه‌وتحلیل مقاله‌ها از طریق بررسی روند زمانی و همچنین، چگالی پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها معنادار نخواهد بود. بنابراین، هم‌رخدادی واژگان تنها از طریق تحلیل خوشه‌های پُرتکرارترین کلیدواژه‌ها انجام پذیرفت. در هر حال، ترسیم نقشۀ هم‌رخدادی واژگان کلیدی حوزۀ پژوهش‌های کووید 19 و بازار سهام در ایران، فقط به شناسایی یک خوشۀ موضوعی منجر شد. این خوشه مشتمل بر 8 کلیدواژۀ اصلی است که عبارت‌اند از: کووید 19، بازار سهام، بازارهای مالی، همه‌گیری، بحران، شاخص بازار سهام، بازده بازار سهام و بازده سهام. بدین‌ترتیب می‌توان گفت که کلیدواژه‌های تشکیل‌دهندۀ این خوشه، مسیر مطالعات حوزۀ کووید 19 و بازار سهام را در ایران نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر آغاز شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که همکاری‌های خوبی بین دانشگاه‌ها در این حوزه صورت گرفته است؛ اما همکاری‌های بیشتری، به‌ویژه با دانشگاه‌های سایر کشورها در این زمینه مورد انتظار است.نتیجه‌گیری: انتظار می‌رود که نتایج و پیشنهادهای این پژوهش، ضمن تسهیل روند انتشار مقاله‌های این حوزه در ایران، به‌عنوان نقشه‌راهی برای پژوهشگران، به‌منظور بهره‌بردن از فرصت‌های تحقیقاتی بالقوه در این زمینه استفاده شود.

mapping and analyzing research on covid-19 and the stock market: a bibliometric analysis

objectivein addition to its impact on public health, the covid-19 pandemic posed significant challenges to global economies, particularly stock markets. consequently, the pandemic’s effects on stock markets opened diverse avenues for research. scholars worldwide have sought to explore this topic from various perspectives. this article aims to conduct a bibliometric analysis of studies on covid-19 and the stock market in iran by mapping and analyzing scientific research trends in this domain.methodsthis applied study employs a bibliometric approach. the statistical population comprises all articles published on the subject of covid-19 and the stock market in iran between february 2020 and january 2023. data analysis was conducted using excel, ravar premap, and vosviewer software.resultsconsidering the process of publishing articles in the field of covid-19 research and the stock market in iran, the results show that the trend of publishing articles in this field is upward, with the highest number of published articles in 2022, accounting for 26 titles and 50% of all articles. regarding the intellectual structure of research in the field of covid-19 and the stock market in the country, the evaluation of the intellectual structure in bibliometric analysis is usually done by examining the most frequent keywords and their co-occurrence. the most frequent keywords help identify the main topics that make up the intellectual structure of the research and word co-occurrence is used to identify clusters, track time trends, and analyze the density of keywords. these methods help introduce dominant, developed, saturated, extinct, or emerging topics. in this research, to investigate the most frequent keywords, the main words used in the title, abstract, and the keywords selected by the authors in each article were analyzed. in total, researchers in the field of covid-19 and the stock market in iran have used 312 main keywords in their articles. the keywords covid-19 (47 occurrences) and stock market (42 occurrences) are the most frequent in this field, followed by financial markets, pandemic, crisis, stock market index, stock market return, and stock return. these keywords form the main core of the topics that make up the intellectual structure of research in this field in iran. to investigate word co-occurrence, social network mapping was used. analysis of the social network map of word co-occurrence was conducted using three methods: 1) analysis of clusters of the most frequent keywords, 2) investigation of the time process of the formation of clusters of the most frequent keywords, and 3) density analysis of the most frequent keywords. however, due to the newness of the field and the small number of articles in this area in iran, analyzing the articles by examining the time trend and the density of the most frequent keywords would not be meaningful. therefore, word co-occurrence was analyzed only through the examination of clusters of the most frequent keywords. drawing the word co-occurrence map in the field of covid-19 research and the stock market in iran identified only one thematic cluster. this cluster includes eight main keywords: covid-19, stock market, financial markets, epidemic, crisis, stock market index, stock market return, and stock return, all connected by red lines. thus, it can be said that the keywords in this cluster indicate the direction of studies in the field of covid-19 and the stock market in iran, which has developed in recent years. regarding cooperation networks among universities in the field of covid-19 research and the stock market in iran, the results show that although there has been good cooperation between universities in this field, more cooperation is expected, especially with universities in other countries.