بررسی اثر تغییرات قیمت گاز طبیعی، نفت و ارز بر بازدهی شاخص‌های منتخب بازار سهام

هدف: در سال‌های اخیر با افزایش تقاضای انرژی، اهمیت بسیار زیاد انرژی در بحث تولید نمایان شده است. گاز طبیعی به‌عنوان یک منبع انرژی استراتژیک، از اجزای مهم فرایند تولید کالاها و خدمات به‌شمار می‌آید. از طرفی، بازارهای مالی یکی از بازارهای بسیار مهم هر کشور است و بورس‌های اوراق بهادار، اصلی‌ترین اجزای بازارهای مالی محسوب می‌شود. شاخص‌های متفاوتی که در بورس‌ها محاسبه می‌شوند، بازدهی و روند کلی قیمت سهام در کل بازار و صنایع خاص را نشان می‌دهند. تغییرات هر یک از شاخص‌ها، از نوسان‌های قیمت سهام شرکت‌هایی تاثیر می‌پذیرد که در محاسبۀ آن شاخص خاص لحاظ می‌شود. عوامل زیادی در نوسان‌های قیمت سهام شرکت‌ها تاثیر دارند که از آن جمله می‌توان به قیمت گاز طبیعی اشاره کرد که صنایع مختلف از آن در فرایند تولید بهره می‌گیرند. تغییرات قیمت گاز، در حاشیۀ سود شرکت‌ها تاثیر می‌گذارد و در نتیجه، قیمت سهام آن‌ها نیز دستخوش تغییرات می‌شود و در نهایت، این تغییرات قیمت سهام بر بازدهی کلی بازار سرمایه تاثیرگذار خواهد بود. از این رو با توجه به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر به بررسی تاثیر کوتاه‌مدت و بلندمدت تغییرات قیمت گاز طبیعی بر بازده بازار سهام ایران پرداخته است.روش: این پژوهش از نظر نوع تحقیق، کاربردی محسوب می‌شود و از نظر فرایند تحقیق، کمّی است. در این پژوهش از روش خودتوضیح برداری و آزمون هم‌انباشتگی یوهانسن، برای تحلیل داده‌های ماهانۀ طی دورۀ فروردین سال 1388 تا اسفند سال 1401 استفاده شده است.یافته‌ها: نتایج به‌دست‌آمده وجود رابطۀ بلندمدت بین تغییرات قیمت گاز طبیعی و شاخص‌های منتخب بازار سرمایه را تایید می‌کند. نتایج آزمون هم‌انباشتگی یوهانسن نشان می‌دهد که تغییرات قیمت گاز طبیعی در کوتاه‌مدت و بلندمدت، روی شاخص‌های بورس، فرابورس و صنایع شیمیایی، صنعت سیمان و فراورده‌های نفتی تاثیر منفی دارد. همچنین بر اساس سایر نتایج، تغییرات قیمت ارز در کوتاه‌مدت و بلندمدت، بر شاخص‌های بازار سرمایه اثر مثبت و معناداری دارد. در نهایت، نتایج آزمون‌ها نشان می‌دهد که تغییرات قیمت نفت در کوتاه‌مدت تاثیر منفی دارد؛ اما در بلندمدت تغییرات شاخص‌ها، هم‌جهت با تغییرات قیمت نفت خواهد بود.نتیجه‌گیری: با توجه به اهمیت قیمت گاز و نقش تعیین‌کننده آن در نوسان‌های بازار سرمایه، توصیه می‌شود که دولت به‌نحوی قیمت گاز را تنظیم کند که تاثیرهای منفیِ افزایش قیمت بر شاخص‌های بازار سرمایه کاهش یابد. در این خصوص، می‌بایست از اخذ تصمیم‌های ناگهانی در خصوص قیمت گاز پرهیز شود. به‌جای تصمیم‌گیری در بودجۀ سالانه، به طراحی فرمول قیمت‌گذاری گاز اقدام شود و با توجه به نوسان قیمت های جهانی گاز، قیمت گاز ارائه شده به صنایع شناور باشد؛ زیرا سرمایه گذار به وضعیت اقتصادی ثابت و بلندمدت نیاز دارد. در بحث تنوع‌بخشی به مصرف انرژی، دولت می‌تواند با افزایش سرمایه‌گذاری در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر و نو، سیاست‌هایی را اجرا کند تا شرکت‌ها به استفاده از انرژی‌های دیگر روی آورند. این امر از وابستگی صنایع به گاز می‌کاهد و تاثیر تغییرات قیمت گاز بر بورس را کاهش می‌دهد.

examining the impact of changes in natural gas, oil, and currency prices on the return of selected stock market indices

objectivein recent years, the increasing demand for energy has highlighted the importance of energy in production. as a strategic energy source, natural gas is a vital component of the production process for goods and services. on the other hand, financial markets are crucial to any country’s economy, and stock exchanges are a key component of these markets. various indices calculated on stock exchanges indicate the return and overall trend of stock prices in the entire market and specific industries. the fluctuation of each index is influenced by changes in the stock prices of companies included in the calculation. many factors contribute to fluctuations in companies’ stock prices, including the price of natural gas, which is used by various industries in their production processes. changes in gas prices affect companies’ profit margins, leading to changes in their stock prices. ultimately, these changes impact the overall return of the capital market. given the significance of this topic, this research examines the short-term and long-term effects of changes in natural gas prices on the return of the iranian stock market.methodsthis research is classified as applied research, employing quantitative methodology. to analyze the monthly data spanning from april 2009 to march 2022, this study utilized the vector autoregression (var) method and the johansen cointegration test.resultsthe results confirm a long-term relationship between natural gas price changes and selected capital market indices. the johansen cointegration test indicates that changes in gas prices have a negative impact on stock market indices, otc, chemical industries, industry, cement, and petroleum products in both the short- and long-term. furthermore, the results indicate that exchange rate changes have a positive and significant effect on capital market indices in both the short- and long-term. finally, the test results show that oil price changes have a negative impact on indices in the short-term, but in the long-term, changes in indices will move in the same direction as oil price changes.conclusionconsidering the significant impact of gas prices on capital market fluctuations, it is recommended that the government regulate gas prices to minimize their negative effects on capital market indices. to achieve this, sudden decisions regarding gas prices should be avoided. instead of making annual budget decisions, a dynamic gas pricing formula should be designed, allowing the price of gas offered to industries to fluctuate in response to global gas price changes. this would provide investors with the stable, long-term economic conditions they require. to promote diversification of energy consumption, the government can implement policies to increase investment in renewable and emerging energy sectors, encouraging companies to switch to alternative energy sources. this would reduce industries’ dependence on gas and mitigate the impact of gas price changes on the stock market.