مدل‌سازی رابطه بین توانایی‌های شناختی و بازده سرمایه‌گذاری سبدگردانان با تاکید بر ابعاد سوگیری‌ شناختی

هدف: هدف مقاله حاضر مدل‌سازی رابطۀ بین توانایی‌های شناختی و بازده سرمایه‌گذاران سبدگردانان با تاکید بر ابعاد سوگیری شناختی است. مسئلۀ مطالعه حاضر، بررسی تاثیرپذیری در رفتار تصمیم‌گیری سبدگردانان در بازار سرمایۀ ایران، بر اساس ابعاد دیرپذیری و نماگری سوگیری شناختی در سرمایه‌گذاران است و بررسی خواهد شد که آیا توانایی‌های شناختی و تصمیم‌گیری خبرگان سبدگردان براساس سوگیری نماگری، دیرپذیری، اتکا و تعدیل و سفسطۀ ارتباط، بر بازده سرمایه‌گذاری سبدگردانان در بورس اوراق بهادار تهران اثرگذاری معناداری دارد یا خیر.روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، از نوع توصیفی و روش پیمایشی است. برای جمع‌آوری داده‌های موردنیاز، آزمون‌های مختلفی انجام شد، از قبیل آزمون انعکاس شناختی (crt) شامل یک سوال (مسئله لیندا) برای سنجش سوگیری سفسطۀ ارتباط و دو سوال برای سنجش سوگیری لنگر و آزمایش گرتر (1992) برای سنجش سوگیری دیرپذیری و نماگری (بازی حدس یا گوی و کیسه) که در اختیار مدیران 30 شرکت سبدگردان قرار گرفت. همچنین یک پرسش‌نامه شامل 15 سوال برای قدرت تصمیم‌گیری و سوال‌های مربوط به فعالیت‌های سرمایه‌گذاری پاسخ‌دهندگان که شامل یک سوال در خصوص سمت سازمانی، یک سوال در خصوص میزان بازدهی یک سال گذشته و سه سوال اضافی برای سنجش استراتژی‌های سرمایه‌گذاری است، در ابتدای سال 1400، در اختیار 302 نفر افراد حرفه‌ای بازار سرمایه، به‌عنوان نمونه آماری قرار گرفت که با استفاده از روش کوکران انتخاب شده بودند. این افراد عبارت بودند از: مدیران سرمایه‌گذاری، تحلیلگران و معامله‌گران که در شرکت‌های سبدگردانی مورد مطالعه، فعالیت داشتند. از این افراد درخواست شد تا با توجه به عملکرد سرمایه‌گذاری‌شان در سال 1399، به پرسش‌ها پاسخ دهند. به‌منظور تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌ها، به تناسب از آزمون کای‌دو، من‌ویتنی و مدل رگرسیون پروبیت استفاده شده است.یافته‌ها: براساس نتایج به‌دست‌آمده، افزایش یک واحدی در معیار تصمیم‌گیری خبرگان سبدگردان، به افزایش 27/0 درصدی در بازدهی سرمایه‌گذاری منجر می‌شود. با توجه به سطح توانایی شناختی، چنانچه سوگیری نماگری رخ دهد، بازدهی به میزان 09/0 رصد کاهش پیدا می‌کند. همچنین چنانچه سوگیری دیرپذیری رخ دهد، بازدهی به میزان 07/0 درصد کاهش می‌یابد. نتیجه‌گیری: در این مطالعه ابعاد سوگیری دیرپذیری، نماگری، اتکا و تعدیل و سفسطه در تصمیم‌گیری خبرگان سبدگردان مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعه نشان داد که 4/40 درصد مشارکت‌کنندگان در پژوهش، توانایی شناختی بالایی دارند. همچنین میزان توانایی شناختی و تصمیم‌گیری خبرگان سبدگردان مرد و بانو، تفاوت معناداری با هم دارند و میزان توانایی شناختی و تصمیم‌گیری خبرگان سبدگردان با سطح بازدهی مختلف نیز تفاوت معناداری با هم دارند. همچنین نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعه بیانگر این بود که معیارهای توانایی شناختی و قدرت تصمیم گیری خبرگان سبدگردان تاثیر مثبت و معناداری بر بازدهی سرمایه‌گذاری دارد؛ به‌طوری که افزایش در سطح توانایی شناختی، به افزایش در بازدهی به میزان 53/0 درصد منجر می‌شود و افزایش یک واحدی در معیار تصمیم‌گیری خبرگان سبدگردان، بازدهی سرمایه‌گذاری را 27/0 درصد افزایش می‌دهد؛ اما معیارهای وارد شده برای سوگیری شناختی، از قبیل سوگیری نماگری و دیرپذیری، بر بازدهی سرمایه‌گذاری تاثیر منفی می‌گذارد.

modeling the relationship between cognitive abilities and portfolio managers’ investment performance: emphasizing dimensions of cognitive bias

objectivethe purpose of this paper is to model the relationship between cognitive abilities and portfolio returns for portfolio managers and investors, with a focus on the dimensions of cognitive bias. the problem addressed in this study is to investigate the effectiveness of decision-making behavior among portfolio managers in the capital market of iran, based on the dimensions of persistence and representation of cognitive bias in investors. methodsthis study employs an applied research approach with a descriptive objective. data collection was conducted using a series of tests, including the cognitive reflection test (crt), where one question (linda’s problem) was utilized to assess communication sophistication bias, and two additional questions were used to evaluate anchor bias. gerter’s (1992) test was applied to measure long-term bias, while an imagery-based task (a guessing game involving a ball and bag) was administered to a sample of 30 managers from various companies. additionally, a questionnaire containing 15 questions was given to 302 capital market professionals, including investment managers, analysts, and traders who worked in portfolio management companies and were selected as a statistical sample. the questionnaire included questions about decision-making power, investment activities, organizational position, yield of the past year, and investment strategies. to analyze the data and test the hypotheses, the chi-square test, mann-whitney test, and probit regression model were used. resultsthe results showed that a one-unit increase in the decision-making criteria of portfolio management experts leads to a 0.27% increase in investment return. additionally, the level of cognitive ability and decision-making skills of males and females showed a significant difference, and the level of cognitive ability and decision-making skills of basket operators with different efficiency levels also showed a considerable difference. furthermore, the results indicated that 40.4% of the participants in the research have high cognitive ability. however, the criteria introduced for cognitive bias, such as representational bias and procrastination, harmed investment returns. conclusionthis study evaluated the dimensions of lingering bias, typology, reliance and adjustment, and sophistication in the decision-making of experts. the results showed that the criteria of cognitive ability and decision-making power of expert portfolio managers had a positive and significant effect on investment performance. an increase in the level of cognitive ability leads to an increase in performance by 0.53%, and a one-unit increase in the decision criteria of portfolio management experts leads to a 0.27% increase in investment return. however, the criteria introduced for cognitive bias, such as representational bias and procrastination, hurt investment returns.