ارثِ طفل ناشی از اشتباه در باروری های پزشکی در حقوق ایران، انگلیس و فرانسه

باروری‌های پزشکی اخیراً با استقبال بسیاری در کشورهای جهان روبروشده است. در عین حال چالش‌های متعددی ناشی از به‌کارگیری این فناوری جدید ممکن است حادث شود و یکی از آنها وقوع اشتباه در مراحل مختلف نگهداری و انجماد، ذوب و کاشت است. درصورت بروز اشتباه موثر، آثار مالی ناشی از باروری‌های پزشکی ممکن است تحت تاثیر قرارگیرد که یکی از مهمترین آنها، توارث است. مقوله حق یا حکم‌بودن توارث و همچنین حصری‌بودن اسباب و موانع آن موجب اختلاف دیدگاه در حوزه ارث‌بری است. به ویژه در حوزه باروری‌های ناهمگون( با دخالت شخص ثالث) سوالی که مطرح می‌شود اینست که طفل ناشی از اهدا، در صورت بروز اشتباه موثر از ارث محروم می‌شود یا خیر؟ بعلاوه درفرض عدم محرومیت اینکه از چه‌کسی ارث می‌برد نیز چالش‌برانگیز است. پژوهش پیش‌رو با بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه‌ای و برخط و به‌روش توصیفی تحلیلی به اثبات این فرضیه کوشیده است که ظرفیت ماده 864 قانون مدنی ایران و عدم حصری بودن ارث‌بران سببی، راه‌حل مطلوب برای ارث‌بردن طفل ناشی از اهدا در روش‌های ناهمگون است و به‌نظر کمترین چالش فقهی ‌حقوقی را به‌دنبال دارد و مجوز شرعی و قانونی برای محرومیت طفل ناشی از اشتباه از ارث، به‌رسمیت شناخته‌نشده‌است. در حقوق انگلیس و فرانسه با استفاده از نظریه نسب‌حکمی و شناسایی طفل ناشی از اهدا به‌عنوان طفل طبیعی و قانونی زوجین از چالش‌های بعدی پیشگیری‌نموده‌اند و بدین‌ترتیب درصورت بروز اشتباه موثر، نهادهای حمایتی متعددی از طفل در مقابل مخاطرات احتمالی حفاظت‌خواهندکرد و ظرفیت نظام‌جبران‌خسارت کارآمد و پیشرفته می‌تواند از زیان‌دیده اشتباه موثر، حمایت کند.

inheritance of a child resulting from a mistake in medical fertility in iran, england and france

medical fertility treatments have recently gained widespread acceptance among couples worldwide and are considered among the most innovative and popular reproductive technologies. despite their growing popularity, these treatments encompass complex social, cultural, and legal judicial dimensions. in particular, the mere use of infertility treatment methods often raises numerous legal ambiguities, primarily because iranian law does not comprehensively address contractual aspects of infertility treatments, leaving involved parties facing significant legal uncertainties. one critical issue pertains to errors that may occur during various stages such as embryo preservation, freezing, thawing, or implantation in uterus. in cases of effective errors, the financial consequences for medical fertility procedures become significant, including considerations related to alimony and damages. among these, inheritance rights stand out as a particularly sensitive and complex issue. while other financial effects—such as child alimony and compensation—are also noteworthy, this discussion will focus exclusively on the inheritance rights of children born through medical fertility techniques. the question of whether inheritance constitutes a legal right or a legal rule, as well as the exclusivity of its causes and obstacles, has led to divergent opinions in the field of child inheritance. this is especially pertinent in cases of heterologous fertilization, where a third party donor intervenes outside the couple. an essential question arises: does a child born from a donation possess inheritance rights in the event of effective mistake, and if so, who does he inherit from? specifically, in the absence of explicit regulations in embryo donation method to infertile couples law of iran, there remains considerable ambiguity. this ambiguity is compounded by the lack of clear legislative guidance, prompting reliance on reliable jurisprudential sources and fatwas. it is noteworthy that jurists and religious scholars often differ on issues related to the inheritance rights of children born from embryo, fetus, or surrogate pregnancies. consequently, no consensus exists on the matter. this study, employing both library research and online data, adopts a descriptive analytical approach to explore the hypothesis that article 864 of the iranian civil code, which emphasizes the principle of causal heirs, provides the most appropriate and legally consistent framework for inheriting children born from donor techniques, particularly in the context of heterologous fertilization. this approach appears to face the fewest jurisprudential and legal challenges, given that neither islamic law nor national legislation officially recognizes depriving a child of inheritance due to a procedural or medical error. in essence, inheritance fundamentally depends on lineage and causality. obstacles to inheritance, such as swearing, blasphemy, murder, or being born of adultery, are well codified under articles 880 onward of the civil code, leaving little room for expansion. conversely, reasons for inheritance—such as jarira’s guarantee, allegiance of emancipation, and allegiance of leadership—have historically been adaptable and evolve in accordance with societal needs.