علل، اسباب و نوع شناسی اختلافات در قراردادهای نفتی

آثار منفی بروز اختلافات بر روابط قراردادی و هزینه‌های طرفین به خصوص در قراردادهای نفتی در حوزه‌ی بالادستی، چگونگی مواجهه با اختلافات را به یکی از دغدغه‌های اصلی سرمایه‌گذاران و طرفین قراردادهای مزبور تبدیل نموده است. پیشگیری از بروز اختلافات یکی از راهکارهای موثر در این زمینه است. این مهم ممکن نیست مگر با شناخت دقیق و تبیین علل و اسباب بروز اختلافات. مطالعه‌ی دعاوی و آراء داوری و قضایی، بروز ریسک‌ها در طول اجرای قرارداد را از اصلی‌ترین علل پیدایش اختلافات معرفی می‌نماید. امری که خود ریشه در ویژگی‌های خاص هر قرارداد دارد. بنابراین شناسایی و تبیین این ویژگی‌ها اولین گام در فرآیند پیشگیری از بروز اختلافات خواهد بود. با تمرکز بر ارکان تشکیل دهنده‌ی یک رابطه‌ی قراردادی، می‌توان گفت عوامل پیدایش اختلاف یا مرتبط با موضوع خاص یک قرارداد یا مربوط به وضعیت خاص طرف‌های آن قرارداد هستند. به بیان دیگر اختلافات قراردادی یا به علل موضوعی ایجاد می‌شوند یا به علل شخصی. بر همین اساس علل بروز اختلافات در قراردادهای بالادستی نفتی را می‌توان ناشی از ویژگی‌های مرتبط با ماهیت این قراردادها به عنوان قراردادهای توسعه‌ی اقتصادی، ویژگی‌های مرتبط با موضوع آن‌ها از جمله ریسک‌ها و عدم قطعیت‌های عملیات نفتی، وسعت مکانی این پروژه‌ها، حساسیت‌های خاص اجتماعی و سیاسی نسبت به صنعت نفت، یا ویژگی‌های ناشی از وضعیت خاص ذینفعان این قراردادها و بازیگران متعدد آن‌ها دانست.