عدم مداخله در رفتار مجرمانه و تحمیل مسئولیت کیفری: مسئولیت بر پایۀ اقدام بر اساس هدف مشترک در حقوق بین‌الملل و ایران

دکترین «اقدام براساس هدف مشترک» نوعی خاص از مسئولیت کیفری است که در جریان دادرسی‌های دادگاه کیفری بین‌المللی یوگسلاوی سابق ایجاد شد. این مفهوم، همۀ افراد مداخله‌کننده در یک گروه را که برای تحقق و پیشبرد یک هدف مجرمانۀ مشترک و توافق‌شده تلاش می‌کنند، به‌یک‌میزان و همسان مباشر اصلی جرم مسئول می‌داند. با وجود به‌رسمیت‌شناختن این نوع خاص از مسئولیت، اقدام براساس هدف مشترک، با مسائل مهمی در رکن مادی و روانی مواجه است؛ ازجمله اینکه چگونه می‌توان از منظر کیفری بر فردی که در عنصر مادی جرم هیچ‌گونه دخالتی نداشته و فراتر از آن، فاقد وضعیت ذهنی و روانی مقتضی نیز بوده، مسئولیتی هم‌پایۀ مباشر تحمیل کرد و او را مجازات نمود. به‌علاوه، این امر نیز حائز اهمیت است که آیا این نوع مسئولیت تنها به جرائم بین‌المللی محدود می‌گردد یا در جرائم داخلی و نظام حقوقی ایران نیز با اقبال روبه‌رو شده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی‌تحلیلی درصدد تبیین مسائل فوق بوده و درنهایت چنین نتیجه‌گیری می‌نماید که به‌رغم تعارض ظاهری دکترین «اقدام براساس هدف مشترک» با اصول حقوق کیفری، توجیه این نوع مسئولیت امکان‌پذیر بوده و در حقوق ایران با جرائمی همچون بغی، تاحدودی می‌تواند تطبیق یابد.