چالش‌ها و فرصت‌های سیستم‌های بهداشتی و درمانی: نقش تحلیل پوششی داده‌ها در ارزیابی آن‌ها

زمینه امروزه، سیستم‌های بهداشتی و درمانی با‌توجه‌به پیچیدگی‌های موجود و رویارویی با چالش‌های مختلف به حرکت به‌سوی رویکردهای نوآورانه نیاز دارند. بهبود عملکرد خدمات بهداشت عمومی و تضمین پایداری این خدمات به میزان زیادی به درجه سازگاری آن‌ها با تغییر نیازمندی‌ها بستگی دارند. مدیریت درست و عملکرد موثر برای ارتقای کیفیت سیستم‌های بهداشتی و درمانی تنها از راه تقویت هم‌زمان اثربخشی و کارایی ممکن است. تحلیل پوششی داده‌ها به‌عنوان ابزاری قدرتمند، یک شاخه مهم از تحقیق در عملیات  است و راهکارهای تحول‌آفرین و داده‌هایی حیاتی برای سیاست‌گذاران بهداشت و درمان فراهم می‌آورد. هدف هدف این مقاله آشنا کردن دست‌اندرکاران و مسئولین نظام سلامت کشور با مزایای تحلیل پوششی داده‌ها (dea) و ایجاد انگیزه در آنان آنان برای کاربرد این روش ارزیابی ریاضی جهت بررسی و بهبود کارایی و اثربخشی واحدهای مختلف بهداشتی و درمانی است. روش‌ها برای تهیه این مقاله مروری روایتی پس از جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی ساینس دایرکت، مدلاین، پابمد، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، اسکوپوس و گوگل‌اسکالر ابتدا 76 مقاله به دست آمد که در ادامه با‌توجه‌به معیارهای بررسی، 31 مقاله با متن کامل انتخاب شد و مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها با پیچیده‌تر شدن چشم‌انداز بهداشت و درمان، نیاز به راهکار‌های کاربردی و مفید برای سامان‌دهی کارایی، اثربخشی و کیفیت درمان در این برهه حساس به‌شدت احساس می‌شود. با کمک تحلیل پوششی داده‌ها می‌توان کارایی مراکز بهداشتی و درمانی اعم از بیمارستان‌ها، مراکز بهداشت و حتی مراکز آموزشی و پژوهشی را بررسی کرد. با داشتن داده‌های مورد‌نیاز و با‌توجه‌به نوع مشکلی که مدیران با آن رو‌به‌رو هستند، می‌توان مدلی را طراحی کرد که ارزیابی واحد مورد بررسی به‌صورت کمی یا کیفی انجام گیرد. ارزیابی می‌تواند شامل تعداد نیروی انسانی، جایگاه افراد از‌نظر نوع تخصص، میزان حقوق و انگیزه و همچنین در‌رابطه‌با تجهیزات، نوع و محل کاربرد برای استفاده بهینه و حتی سود‌دهی بیشتر و خودکفا کردن مراکز بهداشتی و درمانی نیز باشد. در‌حالی‌که dea فرهنگ بهبود پایدار را ترویج می‌دهد و لازم است به محدودیت‌ها و چالش‌های همراه با آن نیز توجه ویژه شود. نتیجه‌گیری تحلیل پوششی داده‌ها می‌تواند به شناسایی و تجزیه‌و‌تحلیل کارایی واحدهای درمانی (مانند بیمارستان‌ها، کلینیک‌ها و مراکز بهداشتی) کمک کند. برخی از کاربردهای موفق dea در محیط‌های بهداشتی عبارت‌اند از: تعیین کارایی، بهینه‌سازی منابع، اندازه‌گیری و ارزیابی کیفیت ارائه خدمات، مقایسه عملکرد واحدها، شناسایی نیازها و هدایت مدیران به سوی اتخاذ تدابیر و تصمیم‌گیری درست.

challenges and benefits of using the data envelopment analysis method for healthcare system evaluation

background today, healthcare systems require a shift towards innovative approaches due to existing complexities and challenges. proper management and effective performance in healthcare systems are possible by simultaneously strengthening effectiveness and efficiency. the data envelopment analysis (dea) is a powerful method in the field of operational research and provides important information to healthcare policymakers.objective this study aims to review the challenges and benefits of dea in evaluating the performance of healthcare systems, informing healthcare policymakers in iran about the benefits of dea.methods in this narrative review study, a search for related articles in english or persian published from 2010 to 2024 was conducted in medline, google scholar, pubmed, science direct, scopus, and scientific information database (sid) databases. initially, 76 articles were found. then, according to the inclusion criteria, 31 articles with available full texts were selected and reviewed completely.results the challenges of applying dea included the complexity of healthcare services, inadequate data quality/availability, the dynamic and diverse nature of healthcare, and resistance from healthcare managers and professionals. the benefits of using dea included benchmarking, resource allocation and optimization, performance improvement, policy formulation, and a shift towards patient-centred care.conclusion the dea offers significant opportunities for enhancing healthcare management; however, there are some challenges for its implementation, which should be addressed.