>
Fa   |   Ar   |   En
   اثر بخشی رفتاردرمانی شناختی - رفتاری و هیپنوتراپی شناختی بر اضطراب و افسردگی زنان با سندرم پیش از قاعدگی  
   
نویسنده مقتدر لیلا ,حسن زاده رمضان ,میرزاییان بهرام ,دوستی یارعلی
منبع Journal Of Holistic Nursing And Midwifery - 1395 - دوره : 26 - شماره : 3 - صفحه:96 -105
چکیده    ﻣﻘﺪﻣﻪ: ﺳﻨﺪرم ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﻋﻼﺋﻢ ﺟﺴﻤﯽ و رواﻧﯽ اﻃﻼق ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ در ﻓﺎز ﻟﻮﺗﺌﺎل ﺳﯿﮑﻞ ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ روی ﻣﯽدﻫﺪ و ﺑﺎ ﺷﺮوع ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ روز اول ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ، از ﻣﯿﺎن اﯾﻦ ﺷﮑﺎﯾﺎت اﻓﺴﺮدﮔﯽ و اﺿﻄﺮاب ﺷﺎﯾﻌﺘﺮ و آزاردﻫﻨﺪهﺗﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻫﺪف: ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ درﻣﺎن ﮔﺮوﻫﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری ﺑﺎ ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﮔﺮوﻫﯽ ﺑﺮ اﻓﺴﺮدﮔﯽ و اﺿﻄﺮاب زﻧﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺳﻨﺪرم ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ. روشﮐﺎر: اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﯿﻤﻪ ﺗﺠﺮﺑﯽ روی 300 ﻧﻔﺮ از زﻧﺎن ﻣﺮاﺟﻌﻪﮐﻨﻨﺪه ﺑﻪ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﺮاﮐﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ درﻣﺎﻧﯽ ﺷﻬﺮ رﺷﺖ در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳﺎل 1392، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎری اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﺪول ﻣﻮرﮔﺎن (ﭘﺲ از اﻧﺠﺎم ﺗﺴﺖ shpigel ﺟﻬﺖ ﺑﺮآورد اﻣﮑﺎن ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺷﺪن و ﭘﺮ ﮐﺮدن ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺳﻨﺪرم ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ ﻃﯽ دو ﺳﯿﮑﻞ ﻣﺘﻮاﻟﯽ)، 30 ﻧﻔﺮ ﺑﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻧﻤﺮه اﺿﻄﺮاب و اﻓﺴﺮدﮔﯽ، ﺑﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﯿﺮی ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪﻧﺪ. ﺗﻌﺪاد ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آن ﮐﻪ درﻣﺎنﻫﺎی ﮔﺮوﻫﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ در ﮔﺮوهﻫﺎی 8 ﺗﺎ 12 ﻧﻔﺮه ﻗﺎﺑﻞ اﺟﺮا اﺳﺖ.، ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮔﺮدﯾﺪ ﭘﺲ از ﺗﮑﻤﯿﻞ رﺿﺎﯾﺖﻧﺎﻣﻪ ﺷﺮﮐﺖ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ در ﭘﮋوﻫﺶ، اﻓﺮاد ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﺼﺎدﻓﯽ و ﺑﺎ ﻗﺮﻋﻪﮐﺸﯽ ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوه ﺷﺎﻣﻞ دو ﮔﺮوه آزﻣﺎﯾﺸﯽ و ﯾﮏ ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪﻧﺪ. ﺳﭙﺲ ﺑﺮای ﮔﺮوه اول آزﻣﺎﯾﺸﯽ ﻫﺸﺖ ﺟﻠﺴﻪ درﻣﺎن ﮔﺮوﻫﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری ﺑﺎ ﻫﺪف ﮐﺎﻫﺶ اﻓﺴﺮدﮔﯽ و اﺿﻄﺮاب ﻃﯽ دوره ﻣﺎﻫﯿﺎﻧﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. ﮔﺮوه دوم ﻧﯿﺰ ﻫﺸﺖ ﺟﻠﺴﻪ درﻣﺎن ﮔﺮوﻫﯽ ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﮔﺮوﻫﯽ در ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ اﺿﻄﺮاب و اﻓﺴﺮدﮔﯽ دوره ﻣﺎﻫﯿﺎﻧﻪ درﯾﺎﻓﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ. ﮔﺮوه ﺳﻮم ﺑﻌﻨﻮان ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ. ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی ورود ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻦ ﺑﺎروری، ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﺎﻻی ﺳﯿﮑﻞ و ﻋﺪم وﺟﻮد ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎی رواﻧﯽ و ﻣﻌﯿﺎر ﺧﺮوج ﺗﺴﺖ shpigel ﻣﺜﺒﺖ (ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﺑﺎﻻﺑﺮدن ﻣﺮدﻣﮏ ﭼﺸﻢ) ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺑﻮد. ﺗﺴﺖ shpigel از آزﻣﻮنﻫﺎی راﯾﺞ در ﺑﺮآورد اﻣﮑﺎن ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺷﺪن اﻓﺮاد اﺳﺖ. در اﯾﻦ آزﻣﻮن ﮐﻪ ﺳﻪ درﺟﻪ دارد از ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﻣﺮدﻣﮏ ﭼﺸﻢ ﺟﻬﺖ ﺗﺨﻤﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد. اﻓﺮادی ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﻣﺮدﻣﮏ ﭼﺸﻤﺸﺎن ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ از اﻣﮑﺎن ﮐﻤﯽ ﺑﺮای ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ و ﺑﺮﻋﮑﺲ در درﺟﻪی ﺳﻮم ﻓﺮد ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﻣﺮدﻣﮏ ﭼﺸﻢ را ﺗﺎ ﺣﺪی دارد ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺻﻠﺒﯿﻪ ﻧﻤﺎﯾﺎن ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺮای اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﺳﻨﺠﺶ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از آزﻣﻮنﻫﺎ و اﺑﺰارﻫﺎی زﯾﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ: 1- ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺳﻨﺠﺶ ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ: اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﮐﻪ ﺷﺪت ﻋﻼﯾﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻨﺪروم ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽ دﻫﺪ ﻃﯽ دو ﺳﯿﮑﻞ ﻣﺘﻮاﻟﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺮاﺟﻌﯿﻦ ﺑﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺷﺪ. ﺣﺪاﻗﻞ ﻧﻤﺮه اﯾﻦ اﺑﺰار ﺻﻔﺮ و ﺣﺪاﮐﺜﺮ آن 66 ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﺑﻮد. 2- ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ (beck depression inventory (bdi: ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن اﻓﺴﺮدﮔﯽ beck. 3- ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ (beck anxiety inventory (bai ﮐﻪ ﯾﮏ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ی ﺧﻮدﮔﺰارﺷﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪت ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن اﺿﻄﺮاب ﺗﻬﯿﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺣﺪاﻗﻞ و ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻧﻤﺮه اﺑﺰارﻫﺎی اﺿﻄﺮاب و اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﺻﻔﺮ ﺗﺎ 63 ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﺮ 3 اﺑﺰار ﻓﻮق ﺟﻬﺖ ﻗﻀﺎوت، ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﭘﺲ از ﻧﻤﺮه ﮔﺬاری ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻪ ﮔﺮوه آزﻣﻮدﻧﯽ در ﻣﺮاﺣﻞ ﭘﯿﺶ آزﻣﻮن و ﭘﺲ آزﻣﻮن، در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی آﻣﺎر ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ و آزﻣﻮنﻫﺎی آﻣﺎر اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﯽ ﺷﺎﻣﻞ آزﻣﻮن ﺗﯽ، ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻮوارﯾﺎﻧﺲ، ﺗﺤﻠﯿﻞ وارﯾﺎﻧﺲ و آزﻣﻮن ﺗﻌﻘﯿﺒﯽ ﺗﻮﮐﯽ ﻣﻮرد ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. ﻧﺘﺎﯾﺞ: در دادهﻫﺎی ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه از ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ اﮐﺜﺮﯾﺖ آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ دارای ﺳﻦ ﺑﺎﻻی 20 ﺳﺎل، ﻣﺘﺄﻫﻞ و ﺗﺤﺼﯿﻼت دﯾﭙﻠﻢ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن داد ﻫﺮ دو روش درﻣﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری و ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺑﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن اﺿﻄﺮاب و اﻓﺴﺮدﮔﯽ در ﺳﻨﺪروم ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ(0/05>p). ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﺎداری ﺑﯿﻦ دو درﻣﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری و ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم در ﮐﺎﻫﺶ اﻓﺴﺮدﮔﯽ و اﺿﻄﺮاب وﺟﻮد ﻧﺪارد. ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن داد روش درﻣﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری ﺑﺎ ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل در ﮐﺎﻫﺶ ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﺎدار داﺷﺖ(0/005=p). ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭘﺲ از درﻣﺎن در ﻣﯿﺰان اﺿﻄﺮاب ﮔﺮوه ﺑﺎ درﻣﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری و ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار 0/001=p ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﺎداری وﺟﻮد داﺷﺖ. در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮔﺮوه ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺑﺎ ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽدار ﻫﻢ در ﻧﺸﺎﻧﮕﺎن اﻓﺴﺮدﮔﯽ (0/018=p) و ﻫﻢ در اﺿﻄﺮاب (0/005=p) دﯾﺪه ﺷﺪ. ﺑﻄﻮر ﮐﻞ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ درﻣﺎنﻫﺎی ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری و ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﻫﺮ دو ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻨﺎداری اﻓﺴﺮدﮔﯽ و اﺿﻄﺮاب را در ﮔﺮوهﻫﺎی ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﮐﺎﻫﺶ داده اﻧﺪ. اﻣﺎ ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﻣﻌﻨﺎدار ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دو درﻣﺎن در ﮐﺎﻫﺶ اﻓﺴﺮدﮔﯽ و اﺿﻄﺮاب وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ دﯾﮕﺮ ﻫﺮ دو درﻣﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری و ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﯿﺰان در ﮐﺎﻫﺶ اﻓﺴﺮدﮔﯽ و اﺿﻄﺮاب ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮی: ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮدن درﻣﺎنﻫﺎی رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ در درﻣﺎن ﺳﻨﺪرم ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻮارض ﮐﻤﺘﺮ اﯾﻦ درﻣﺎن ﻫﺎ، ﺗﻮﺻﯿﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﯿﺸﺘﺮاز اﯾﻦ ﻧﻮع درﻣﺎنﻫﺎ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ درﻣﺎﻧﻬﺎی داروﯾﯽ ﻣﯽﮔﺮدد و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ ﯾﮑﺴﺎن درﻣﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ رﻓﺘﺎری و ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮی ﺑﯿﺸﺘﺮ درﻣﺎن ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم ﺑﻪ وﯾﮋه در ﺑﯿﻤﺎریﻫﺎی زﻧﺎن ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﮔﺮدد
کلیدواژه ﺳﻨﺪرم ﭘﯿﺶ از ﻗﺎﻋﺪﮔﯽ، ﺷﻨﺎﺧﺖ درﻣﺎﻧﯽ، ﻫﯿﭙﻨﻮﺗﯿﺰم، اﺿﻄﺮاب، اﻓﺴﺮدﮔﯽ
آدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت, گروه روانشناسی, ایران, دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری, گروه روانشناسی, ایران, دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری, گروه روانشناسی, ایران, دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری, گروه روانشناسی, ایران
 
 

Copyright 2015
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved