>
Fa   |   Ar   |   En
   اثربخشی آموزش مهارتهای مقابله با استرس با رویکرد روانی آموزشی بر عملکرد خانواده و بهزیستی روانی مراقبت کنندگان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی  
   
نویسنده شیخ الاسلامی فرزانه ,خلعتبری جواد ,قربان شیرودی شهره
منبع Journal Of Holistic Nursing And Midwifery - 1395 - دوره : 26 - شماره : 3 - صفحه:46 -54
چکیده    ﻣﻘﺪﻣﻪ: زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎ ﻣﺒﺘﻼﯾﺎن ﺑﻪ اﺧﺘﻼل اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ ﭘﺮاﺳﺘﺮس اﺳﺖ. ﻣﺮاﻗﺒﯿﻨﯽ ﮐﻪ داﻧﺶ ﮐﺎﻓﯽ ﻧﺪارﻧﺪ، ﻗﺎدر ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ﺑﺨﻮﺑﯽ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﻫﺎی ﺧﻮد را اﯾﻔﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ، ﮐﻪ اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﻪ ﻋﻮد و ﺑﺴﺘﺮی ﺷﺪن ﻫﺎی ﻣﺠﺪد ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﮔﺮدد. ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎ در ﻫﻨﮕﺎم روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺎ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎی ﭘﺮﻓﺸﺎر و دﺷﻮار اﺳﺘﺮس زﯾﺎدی را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و اﺳﺘﺮس ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺎراﺣﺘﯽ، ﺗﻨﺶ ﯾﺎ ﻧﻮﻣﯿﺪی اﻋﻀﺎی ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﯽ ﺷﻮد. ﻫﺪف: ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻌﯿﯿﻦ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﺑﺎ روﯾﮑﺮد رواﻧﯽ آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﯽ ﻣﺮاﻗﺒﯿﻦ مبتلایان ﺑﻪ اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺴﺘﺮی در ﻣﺮﮐﺰ آﻣﻮزﺷﯽ درﻣﺎﻧﯽ ﺷﻔﺎ ﺷﻬﺮ رﺷﺖ را داﺷﺘﻨﺪ، در ﺳﺎل 1392 اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. روش ﮐﺎر: ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ، ﯾﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﯿﻤﻪ ﺗﺠﺮﺑﯽ، ﭘﯿﺶآزﻣﻮن ﭘﺲآزﻣﻮن ﺑﺎ ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﺑﺎ روﯾﮑﺮد رواﻧﯽ آﻣﻮزﺷﯽ، ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﯽ دو ﻣﺘﻐﯿﺮ واﺑﺴﺘﻪ ان را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ. ﺟﺎﻣﻌﻪ ﭘﮋوﻫﺶ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ را 220 ﻧﻔﺮ از ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﯿﻤﺎران ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺴﺘﺮی در ﻣﺮﮐﺰ رواﻧﭙﺰﺷﮑﯽ ﺑﻪ درﻣﺎﻧﮕﺎه رواﻧﭙﺰﺷﮑﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دادﻧﺪ. ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ 30 ﻧﻔﺮ ﺑﺎ ﺷﯿﻮه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﯿﺮی در دﺳﺘﺮس اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. اﺑﺰار ﮔﺮدآوری داده ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ryff و ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻮد. ﻫﺮ دو ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻓﻮق در اﯾﺮان روان ﺳﻨﺠﯽ ﺷﺪه اﻧﺪ. ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ryff ﺷﺶ ﻣﺆﻟﻔﻪ اﺻﻠﯽ اﻟﮕﻮی ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ و دارای 6 زﯾﺮ ﻣﻘﯿﺎس (ﭘﺬﯾﺮش ﺧﻮد، رواﺑﻂ ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺎ دﯾﮕﺮان، ﺧﻮد ﻣﺨﺘﺎری، ﺗﺴﻠﻂ ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ، زﻧﺪﮔﯽ ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ و رﺷﺪ ﻓﺮدی) و 84 ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ. آزﻣﻮدﻧﯽ ﺑﺎﯾﺪ در ﯾﮏ ﻃﯿﻒ ﻟﯿﮑﺮت 6 درﺟﻪای ﻣﯿﺰان ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﯾﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺧﻮد ﺑﺎ ﻫﺮ ﻋﺒﺎرت را ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﺎﯾﺪ. ﺑﺮای ﺑﺪﺳﺖ آوردن ﻧﻤﺮه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ زﯾﺮ ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﻧﻤﺮه ﻫﺮ ﻋﺒﺎرت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﯾﺮ ﻣﻘﯿﺎس ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﻮد. از ﺟﻤﻊ اﻣﺘﯿﺎز 84 ﻋﺒﺎرت ﻧﻤﺮه ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ﮐﻠﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﺪ. ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺎ60 ﻋﺒﺎرت (ﺑﺎ ﻃﯿﻒ ﻟﯿﮑﺮت 4 ﮔﺰﯾﻨﻪای)، در ﻫﻔﺖ ﺣﯿﻄﻪ (ﺣﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ، رواﺑﻂ، ﻧﻘﺶﻫﺎ، ﭘﺎﺳﺦﮔﻮﯾﯽ اﺛﺮ ﺑﺨﺶ، درﮔﯿﺮی اﺛﺮﺑﺨﺶ، ﮐﻨﺘﺮل رﻓﺘﺎری، و ﮐﺎرﮐﺮد ﮐﻠﯽ) ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﺮای ﺑﺪﺳﺖ آوردن اﻣﺘﯿﺎز ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ زﯾﺮ ﻣﻘﯿﺎس ﺑﺎﯾﺪ ﻧﻤﺮات ﻫﻤﻪ ﻋﺒﺎرات زﯾﺮ ﻣﻘﯿﺎس ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺑﺎ ﻫﻢ ﺟﻤﻊ ﮐﺮده ﺑﺮ ﺗﻌﺪاد ﻋﺒﺎرات زﯾﺮ ﻣﻘﯿﺎس ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻧﻤﻮد. ﻧﻤﺮه ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﮐﺎرﮐﺮد ﻧﺎﺳﺎﻟﻢ ﺗﺮ اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮔﺮوهﻫﺎی ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از ﻧﻤﺮه ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ. ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺑﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ درﻣﺎﻧﮕﺎه، ﭘﺮوﻧﺪه ﺑﯿﻤﺎران ﺑﺎ ﺗﺸﺨﯿﺺ اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ و ﺑﺎ دارا ﺑﻮدن ﺷﺮاﯾﻂ ورود ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺮاﻗﺐ اﺻﻠﯽ ﺑﯿﻤﺎر، ﺑﺎﺳﻮاد و ﺳﺎﮐﻦ ﺷﻬﺮ رﺷﺖ را ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﻧﻤﻮد. ﺳﭙﺲ ﺑﻄﻮر ﺗﺼﺎدﻓﯽ 30 ﻧﻔﺮ را ﮐﻪ ﻧﻤﺮه ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﯽ و ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده آﻧﺎن، ﯾﮏ اﻧﺤﺮاف ﻣﻌﯿﺎر ﮐﻤﺘﺮاز ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻧﻤﺮه ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪﻫﺎ ﺑﻮد را در دو ﮔﺮوه آزﻣﻮن و ﮐﻨﺘﺮل ﻗﺮار ﻣﯽداد (ﻫﺮ ﮔﺮوه 15 ﻧﻔﺮ). در ﻃﯽ ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﺷﺶ ﻧﻔﺮ از واﺣﺪﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ (ﻫﺮ ﮔﺮوه 3 ﻧﻔﺮ) رﯾﺰش داﺷﺘﻨﺪ و ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻣﺸﮑﻼت ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋﻮد ﺑﯿﻤﺎری ﻓﺮد ﻣﺒﺘﻼ، از اداﻣﻪ ﺷﺮﮐﺖ در ﻣﺪاﺧﻠﻪ اﻧﺼﺮاف دادﻧﺪ. ﺳﭙﺲ در ﺟﻠﺴﻪ اﺧﺘﺘﺎﻣﯿﻪ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪﻫﺎ ﻣﺠﺪداً ﺗﻮﺳﻂ واﺣﺪﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺮدﯾﺪ. ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﻫﻔﺘﻪای دو ﺑﺎر ﺑﻪ ﻣﺪت 90 دﻗﯿﻘﻪ و ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد دوازده ﺟﻠﺴﻪ ﻣﺘﻮاﻟﯽ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ. ﻫﻤﮕﻦ ﺑﻮدن دو ﮔﺮوه از ﻧﻈﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮن anova ﻣﻮرد ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. ﭘﺲ از آن از آزﻣﻮن ﺗﺤﻠﯿﻞ وارﯾﺎﻧﺲ و ﮐﻮوارﯾﺎﻧﺲ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﺑﺎ روﯾﮑﺮد رواﻧﯽ آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ روان ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدﯾﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ: اﮐﺜﺮﯾﺖ واﺣﺪﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ (58/3%) زن ﺑﻮدﻧﺪ. ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻨﯽ آﻧﺎن 53/9/± 5/87 و اﮐﺜﺮﯾﺖ (79/2%) دارای ﺳﻄﺢ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﻣﺘﻮﺳﻄﻪ (29/2 درﺻﺪ) ﺑﻮدﻧﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ در ﭘﯿﺶ آزﻣﻮن ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻧﻤﺮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده ﮔﺮوه آزﻣﻮن 183/42±13/96 و در ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل 177/08±8/23 ﺑﻮد. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻧﻤﺮه ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ﮔﺮوه آزﻣﻮن 224/58± 27/03 و در ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل 228/33 ± 12/01 ﺑﻮد. در ﭘﺲ آزﻣﻮن ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻧﻤﺮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده ﮔﺮوه آزﻣﻮن 15/59 ± 121/83 و ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ 172/58 ± 4/25 ﺑﻮده اﺳﺖ. از ﻃﺮﻓﯽ در ﭘﺲآزﻣﻮن ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻧﻤﺮه ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ﮔﺮوه آزﻣﻮن 373/33 ± 23/96 و ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل 242/67 ± 7/27 ﺑﻮده اﺳﺖ. اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺤﻠﯿﻞ وارﯾﺎﻧﺲ ﺑﺎ آزﻣﻮن ﻻﻣﺒﺪاوﯾﻠﮑﺰ ﺟﻬﺖ ﺗﻌﯿﯿﻦ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﺑﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻣﻌﻨﯽدار ﺑﻮدن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ(0/0001>p) و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮن آﻧﺎﻟﯿﺰ وارﯾﺎﻧﺲ ﻣﺆﯾﺪ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ ﻣﻌﻨﯽدار آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﺑﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده (0/0001>p) و ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ (0/0001>p) ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮی: آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرتﻫﺎی ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﺑﺎ روﯾﮑﺮد رواﻧﯽ - آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده و ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ رواﻧﯽ ﻣﺮاﻗﺒﺎن ﻣﺒﺘﻼﯾﺎن ﺑﻪ اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ ﻣﺆﺛﺮ اﺳﺖ.
کلیدواژه ﻓﺸﺎر رواﻧﯽ، ﺳﺎزﮔﺎری رواﻧﯽ، اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ، ﺧﺎﻧﻮاده، ﻣﺮاﻗﺒﺎن
آدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات گیلان, گروه روانشناسی گیلان, ایران. دانشگاه علوم پزشکی گیلان, دانشکده پرستاری و مامایی, گروه روانپرستاری, ایران, دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن, گروه روانشناسی, ایران, دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن, گروه روانشناسی, ایران
 
 

Copyright 2015
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved