بازشناسی مبانی حقوقی و فقهی معیار شخصی در تشخیص مجازات اخف

مطابق قانون مجازات اسلامی یکی از اختیارت و در برخی مواقع از وظایف و الزامات قضات اعمال مجازات اخف است. اعمال قاعده اخف در مورد مجازات‌هایی که ماهیت متفاوتی دارند؛ مانند شلاق و حبس یا حبس و جزای نقدی محل اختلاف‌نظر است. توسط دکترین حقوق برای حل چالش فوق دو معیار شخصی یا نوعی ارائه‌شده است. نظر به اهمیت مسئله پژوهش حاضر با ابزار گردآوری کتابخانه‌ای - اسنادی و روش توصیفی - تحلیلی و سطح تحلیلِ تحلیل محتوی در پی پاسخ به این پرسش است که مستند فقهی و حقوقی استفاده از معیار شخصی در کشف اخف چیست؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است معیار شخصی افزون بر اینکه به عدالت کیفری نزدیک‌تر است و مغایرتی با نظم عمومی ندارد، چنین راهکاری به‌ویژه در مواردی که دلیل اثباتی جرم اقرار و اعتراف باشد پشتوانه روایی و فقهی قابل‌توجهی دارد؛ بنابراین معیار شخصی در تعیین مجازات اخف، امری مجاز و مشروع است و چه‌بسا با توجه ‌به لازمه احتیاط و حفظ دما مسلمین و اصل تخفیف و مسامحه و اصل عدم ایذا مومن، به الزامی‌بودن رعایت این معیار حکم شود.

a re-examination of the legal and jurisprudential foundations of the personal criterion in determining the lighter punishment

according to the islamic penal code, one of the judge's authorities—and in some cases, obligations—is to impose a lighter punishment (akhaf). the application of the lighter punishment rule becomes controversial when the punishments are of different types, such as flogging versus imprisonment or imprisonment versus fines. legal doctrine offers two criteria—personal or typological—to resolve this issue. given the importance of the matter, this study, using library-documentary data collection and a descriptive-analytical approach with content analysis, seeks to answer the question: what are the jurisprudential and legal grounds for employing the personal criterion in identifying the lighter punishment? the findings indicate that the personal criterion, in addition to being closer to criminal justice and not contradicting public order, especially in cases where the crime is proven by confession or admission, has substantial textual and jurisprudential support. therefore, using the personal criterion to determine a lighter punishment is both permissible and legitimate, and in some instances, due to the necessity of precaution, protection of muslim lives, the principle of leniency, and the principle of avoiding harm to believers, its observance may even be considered obligatory.