تاملی فقهی حقوقی بر ثبوت ارش در خیار تدلیس

نهاد ارش در فقه امامی و قانون مدنی به خیار عیب اختصاص دارد اما به‌نظر می‌رسدکه عدم استفاده از نهاد ارش در خیارتدلیس، خلاف عدالت و انصاف است. دو فرض در این مسئله می‌توان مطرح کرد: فرض نخست آنکه بایع عملیات فریبنده انجام داده و کالای خود را بفروشد و فرض دوم اینکه کالا معیوب بوده و بایع عملیات فریبنده‌ای انجام ندهد وکالای خود را بفروشد. به اعتقاد نویسندگان مخیرکردن مشتری به فسخ یا امضای عقد با استناد به خیار تدلیس و عدم مجوز دریافت ارش توسط وی، علیرغم انجام عملیات فریبنده از سوی بایع در فرض نخست و امکان فسخ عقد یا اخذ ارش توسط مشتری در فرض دوم با استناد به خیار عیب، علیرغم عدم انجام عملیات فریبنده توسط بایع منطقی و منصفانه نیست بلکه وجود حق اخذ ارش در فرض تدلیس اولویت دارد. هدف این پژوهش نقد و بررسی ادله موافقان و مخالفان جریان ارش در خیار تدلیس است. جستار حاضر به روش توصیفی- تحلیلی، به این نتیجه دست یافته است ‌که هیچ خصوصیت ویژه‌ای در خیار عیب وجود ندارد که ارش را منحصراً به آن اختصاص دهد بلکه ادله کافی برای جریان ارش در خیار تدلیس نیز موجود است.

a jurisprudential-legal reflection on the entitlement to arsh (compensation) in the case of option of deceit (khiyar tadlis)

in imamiya jurisprudence and the civil code, the institution of arsh (compensation) is reserved for the option of defect (khiyar ‘ayb). however, it appears that excluding arsh from the option of deceit (khiyar tadlis) contradicts principles of justice and fairness. two scenarios can be considered in this regard: first, the seller engages in deceptive practices and sells the item.second, the item has a defect, but the seller does not commit any deceptive act and sells the item. the authors argue that giving the buyer only the option to annul or uphold the contract in the case of khiyar tadlis—without granting the right to claim arsh despite the seller’s deceitful conduct—is neither logical nor fair. especially when, in the second scenario, the buyer may annul the contract or receive arsh due to the defect, even though no deceit occurred. therefore, the existence of the right to claim arsh in the case of deceit should take precedence. the aim of this research is to critique and analyze the arguments of both proponents and opponents of the applicability of arsh in khiyar tadlis. through a descriptive-analytical method, this study concludes that there is no exclusive feature in khiyar ‘ayb that limits arsh to it alone; rather, sufficient grounds exist for applying arsh in cases of khiyar tadlis as well.